|
1862-1863
senelerinde Doğu Türkistan'da çıkan millî ihtilâllerde bütün Çinliler imha
edilerek Kuçar, Yarkent Kaşgar ve İli'de birer şehir devleti kuruldu.
1863'te devletinin reisi (askerî kumandan) Yakup Han iktidarı ele geçirerek
îli şehir devleti müstesna bütün bu devletçikleri birleştirdi. Kaşgar merkez
olmak üzere "Ba-Devlet" adıyla kuvvetli bir merkezî idare
kurmaya muvaffak oldu.
Ba-Devleti'ni İngiltere, Rusya ve Osmanlı
İmparatorluğu resmen tanıdı. Yakup Han bu devletlerle siyasî münasebetler
kurdu. Ticarî antlaşmalar akdetti. Orta Asya'da büyük bir nüfuz rekabetine
giren İngiltere ve Rusya Yakup Han'ı kendi taraflarına çekebilmek için büyük
gayretler sarf ettiler, Buna rağmen Yakup Han hiçbir teşebbüste bulunmayan
Osmanlı İmparatorluğuna tabi olmayı tercih etti. Bu maksatla yeğenini
fevkalâde salahiyetlerle hususî mümessil olarak İstanbul'a gönderdi ve
Sultan Abdülaziz'e resmen biat etti.
Sultan
Abdülaziz bu biati kabul ederek Kolağası Kâzım ve İsmail efendilerin
başkanlığındaki askeri bir talim heyetini büyük ve kıymetli hediyelerle
Kaşgar'a gönderdi. Yakup Han, Sultan Abdülaziz Han namına Doğu Türkistan'ın
bütün cami ve mescitlerinde hutbeler okuttu ve sikkeler bastırdı. Fakat Doğu
Türkistan devleti ancak 1876 senesine kadar yani 13 sene devam edebildi.
1863
yılında kurulan "Doğu Türkistan Cumhuriyeti"nin kurucusu Bedevlet
Yakuphan kurulan bu devletle, zamanın Osmanlı hükümdarı
Sultan
Abdulazizhan'a açıkça bağlılık bildirmiş, adına para bastırmış ve hutbe
okutmuştur. O zamanlar Osmanlı devleti de "Doğu Türkistan Cumhuriyeti"
devletini devlet olarak tanımış, para ve silah yardımında bulunmuş,
Osmanlı subaylarından göndererek Doğu Türkistan ordusunun eğitilmesini
sağlamıştır.
Daha sonraları Osmanlı devletinin de giderek zayıflaması
sonucunda Doğu Türkistan Cumhuriyetine verilen destek giderek azalmış ve
bu durumu fırsat bilen Çinliler İngiltere ve Rusya'nın da desteğini
alarak Osmanlı devletinden intikam alırcasına bir işbirliği ile 14 yıl
boyunca bağımsız bir devlet olarak ayakta kalmış olan "Doğu Türkistan
Cumhuriyeti" devletini 1878 yılında yıkmışlardır…
Tarih sayfaları dünyada bir çok devletlerin kurulduğu ve yıkıldığı ile
ilgili hadiselerle doludur. O zamanlar Özellikle de kuzeyinde Sovyetler
Birliği, doğusunda da Çin gibi iki emperyalistin kıskacında olan ve
dünyada bağımsız bir Türk devletinin varlığına hiçbir zaman tahammül
edemeyen İngiltere'nin de dolaylı entrikalarına maruz kalan Doğu
Türkistan Cumhuriyet'leri(1863-1878, 12.11.1933, 1944 ve 1947 Doğu
Türkistan mahalli hükümeti) ne yazık ki şer güçlerin işbirliği ile
yıkılmıştır…
Bu yıkılış Allah'ın izni ile ebedi bir yıkılış olmayacak ve yakın
zamanda tam bağımsız bir Doğu Türkistan Devleti yeniden kurulacaktır.
Buna bütün kalbimizle inanıyoruz…
|