İklim

Bütün Türkistan'da genellikle kara iklimi hüküm sürer. Gündüzleri sıcak, geceleri serin; yazları çok sıcak, kışları ise çok soğuk geçer. Kışın, nehirler donar ve kum sahaları karlarla örtülür .

Turfan Kazası müstesna, Doğu Türkistan'da sıcaklık ortalaması 30 derecedir. Kış ortalaması ise -16 derecedir. Kuzeyde soğuklar, güneydekine nispetle daha fazladır.

İklim kurak olduğu için, yağışlar azdır. Metre kareye düşen yağış, kuzeyde ortalama 150 ila 300 mm'dir. Güneyde ise ortalama 100 mm dir.

Okyanuslardan çok uzaklarda olan Doğu Türkistan'da büyük kara parçalarına özgü iklim hâkimdir. Ani ısı değişikliğine sık rastlanır. Güneşin etkisi fazla olup yağış çok azdır. Hava kurudur. Yılın en soğuk ayı olan ocak ayında sıcaklık -20 ile -25°C arasında değişir. Bu havzanın kuzeyinde yer alan KÖKTOĞAY ile ÇİNGGİL ilçeleri arasında yer alan bölgelerde sıcaklık 52'ye kadar düşer. Bu ülke Doğu Türkistan'ın en soğuk yeridir. Doğu Türkistan'ın en sıcak bölgesi temmuz ayında ortalama +33°C ile Turfan çukurluğudur. Bu çukurlukta yer alan Aydınkol'un deniz seviyesinden yüksekliği 154,43 m. olup, burada sıcaklık 48C'ye kadar çıkar. Bundan dolayı bu bölgeye ateş yurdu adı verilmiştir. Yazın en sıcak bölgelerinde yüksek dağlık yerlerde ise sıcaklık O° den azdır. Bu yüzden bu dağlık bölgeler çok soğuk olup, karlarla kaplıdır ve devamlı buz hareketlerine rastlanır.

Doğu Türkistan'da genellikle bahar, yaz ve sonbahar mevsimleri arasındaki fark çok büyüktür. Doğu Türkistan'da yıllık ortalama m2.'ye 150 mm, yağış düşer fakat bölgeler arasında fark çok büyüktür. Altay ve Tanrı dağlarının kuzey eteklerinde yıllık yağış m2 ye 5-600 mm.dir. Fakat Tarım Havzasının güneyindeki Çercen ve Çarkılık ilçelerinde yıllık ortalama yağış m2, 'ye 10 mm. kadardır. Bu bölgeler Orta Asya'da en az yağış alan bölge olarak bilinir. Doğu Türkistan'ın kuzey doğu bölgeleri ile Altayların ormanlık alanları ve İli vadisinin etrafı en çok kar yağan yerlerdir. Buralarda kar kalınlığı 1 m.yi geçer. Doğu Türkistan kurak bir ülke olmasına ve çok az yağış düşmesine rağmen su kaynaklan boldur. Doğu Türkistan'da büyüklü küçüklü"460 nehir ve ırmak mevcuttur. Bunların içinde en büyüğü Tarım Nehridir. Bu nehir uzunluğu ve taşıdığı su itibari ile Sovyetlerdeki kuzey buz denizine dökülen İrtiş Nehri ile boy ölçüşebilir. Bu nehirler dağlık bölgelerdeki bol yağış ile yüksek dağlardaki kar ve buz kütlelerinden beslenir.

Bunların taşıdığı su miktarı toplam 90 milyar m3'ten fazladır. Yeraltı su kaynaklarının toplam rezervi 20 milyar m2 olarak tahmin edilmiştir. Doğu Türkistan'daki kullanılabilir toplam su rezervi 110 milyar m3 olup, bu rakam Çin'in Sarınehir, Göknehir ve Yeşil nehirlerin taşıdığı toplam su miktarlarına eşittir. Bu da gösteriyor ki Doğu Türkistan'ı "Susuz ve kurak" bir ülke diye vasıflandıranlar gerçekten yanılmaktadırlar. Hiç bir ilmi dayanağı yoktur. Eksik olan sadece, bu su kaynaklarını hazır hale getirecek teknik ve ilim adamı bulanamayışıdır.

Doğu Türkistan'daki akarsuları besleyen kar ve buz kütlelerinin toplam rezervi tahminen 500 milyar m3 'tür. Bu doğal, buz halindeki bir barajdır. Doğu Türkistan'ın kullanabilir hidrolik enerji potansiyeli 30 milyar kwh. olup bundan şimdiye kadar yararlanılan miktar % 1 oranındadır. Bu da gösteriyor ki, Doğu Türkistan, su kaynakları bol, iklimi elverişli, gelişmeye müsait, istikbali parlak bir ülkedir. Fakat günümüzde, bu güzel ve istikbali parlak Türk ülkesi, Çin Komünist Partisi işgali altında harap olmaktadır. Çünkü işgalci Çinliler Doğu Türkistan'ın tabii zenginliklerini ilmi yöntemlerle kullanma yerine kendi çağ dışı ve örümcek kafalarına uygun yöntemleri kullanarak doğal çevreyi acımasızca, hoyratça yok etmektedir.