YABANÎ GÜVERCİN

YAWA KEPTER

WİLD PİGEON

                                            aralık- 2007

Kayserİ – tÜrkİye

HÜRGÖKBAYRAK ARAŞTIRMA YAYINLARI N0: 5

İSTEME ADRESİ

Hoca Ahmet Yesevi Mahallesi Türkistan

Evleri 20.Cadde No : 19/ A

Kocasinan - KAYSERİ / TÜRKİYE

TEL

0532 255 99 30 – 0 555 443 20 29

BELGE GEÇER

0352 338 58 97

WEB

http://www.hurgokbayrak.com

http://www.istiklalgazetesi.com.tr

http://www.mehmeteminbugra.biz

ELEKTRONİK POSTA

hurgokbayrak@kaynet.net

istiklal@istiklalgazetesi.com.tr

Eser Sahibi:

Nurmuhammet Yasin Örkişi

Uygur Türkçesinden Türkiye Türkçesine Uyarlayan

Mehmet Emin BATUR

Kaynak Derginin Adı ve Basıldığı Yer:

Kaşgar Edebiyatı Dergisi

Doğu Türkistan-Kaşgar-Maralbaşı

Derginin Genel YayınYönetmeni

Köresh Hüseyin

Kapak Tasarımı ve Dizgi:

Celalettin BATUR

Yayınlandığı Tarih

24 Mart 2004

İÇİNDEKİLER

*Giriş

*Nurmuhammet Yasin Örkişi Kimdir?

*Doğu Türkistan’ın Tanımı

*Doğu Türkistan Haritası

*YABANÎ GÜVERCİN (Türkiye Türkçesi)

*YAWA KEPTER (Uygur Türkçesi)

*WİLD PİGEON (İngilizce)

G İ R İ Ş

            Milletlerin hayatında özgürlük ve bağımsızlık kavramları asla vazgeçilemez önemli unsurlardandır. Bu kavramların özellikle de Müslüman Türk milletinin yaşamında çok daha büyük bir ehemmiyeti vardır. Çünkü Türk tarihine bir göz atıldığında görülecektir ki; Türk milleti özgürlük ve bağımsızlık kelimelerinin içini hakkıyla dolduran, bu ulvi değerlerin korunması, muhafaza edilmesi ve bazı dönemlerde de yeniden elde edilmesi için sayısız şehitler vermekte asla tereddüde düşmeyen bir millettir.

            Göktürk Prensi Kürşad ve 39 arkadaşı bir dönem Çinlilere esir düşmelerine rağmen özgür olma fikrini bir an olsun akıllarından çıkartmadıkları için Çin esaretine karşı bir ihtilal ( Kürşad İhtilali) gerçekleştirerek (630) özgürlük uğruna hayatlarını kaybetmişlerdir. Fakat onların Çin askerleriyle yaptıkları efsanevi bir savaş sonrasında, kıyısında uçmağa vardıkları Vey ırmağının bulunduğu topraklarda özgürlük tutkunu Kürşad ve 39 arkadaşının manevi yol göstericilikleri ve onların yaydıkları ilham ışığının aydınlığında Göktürk devleti yeniden kurulmuştur.

Bir millet için Özgürlüğünü kaybetmek elbetteki çok elem verici bir durumdur. Fakat özgür olma arzusu ve fikrinin yüreklerdeki ve düşünce alanındaki yerinin kaybolması ise, çok daha büyük bir faciadır… İşte bu faciaya duçar olmamak için Türk milleti içindeki şartlar her ne olursa olsun hiçbir zaman özgür yaşama tutkusunun kaybolmasına izin vermemiştir, dünya durdukça da vermeyecektir.

Doğu Türkistan halkı yarım asrı geçkin bir süredir Çinli istilacıların uyguladıkları şiddetli baskı, zulüm, işkence, asimilasyon ve soykırım mezalimine karşı insanüstü bir kararlılıkla direniş göstermektedirler.

Bu şanlı direniş, “Taşı delen damlalar değil, damlaların devamlılığıdır” diyenlerin sözlerini doğrularcasına çeşitli şekillerde, her türlü şart ve zeminde ve ele geçirilen her fırsatta devam ettirilmektedir, sonsuza kadar nesilden nesile devam ettirilecektir. Taa ki; Çin işgali sona erdirilip, kayıtsız şartsız tam bağımsız Doğu Türkistan devleti yeniden kurulana kadar…

Mahalli karakolların bilgisi dışında bir birleri ile hasbihal etmek isteyen insanlar “Yasa dışı öregütlenme teşebbüsünde bulundular” denilerek cazalandırlmaktadır. İnsanlar, yurt dışından gelen bir telefona cevap vermeleri, bir vilayetten bir diğerine izinsiz seyahat etmeleri, yurt dışından gelen bir yabancıya adres tarif etmeleri gibi durumlarda dahi gözaltına alınarak günlerce sorguya çekilmektedirler.

Doğu Türkistan halkı böylesine insanlık dışı bir rejim altında olmalarına rağmen, engin milli ve dini inançları sayesinde, metanet, sabır ve kıvrak zekâlarıyla özlemlerini, hasretlerini, milli ve manevi her türlü duygu ve düşüncelerini çeşitli yollarla üstü kapalı bir biçimde ifade etmektedirler.

 Bazen bir kardelen çiçeği için yazdıkları şiirin mısralarında, bazen terennüm ettikleri eski bir şarkının sözlerinde, bazen bir kelebeğin renkli kanatlarının tasvirinde, bazen sahneledikleri bir tiyatro oyununun dekorunda, giyim- kuşamlarında kullandıkları motiflerin ayrıntılarında, bazen de vefat eden anne ve babasının ardından dile getirdiği ağıtlarda duygularını ve düşüncelerini iafade ederler.

 Bazen de hissiyatlarını, acılarını, kederlerini ve hasretlerini, bir gül bahçesinde gözyaşları yanaklarından aşağı süzülürken bülbül seslerinin eşlik ettiği şarkıların sözlerinde ifade ederler.  Bazen de kafes içinde bir günlük yiyeceğini garantilemek uğruna esir yaşamaya razı olmak yerine gökyüzünün maviliklerinde yarı tok ama özgür yaşamayı tercih eden ve hatta gerekirse bu uğurda seve seve ölmeye bile razı olan bir yabani Güvercin’in hikâyesinde dile getirmeye çalışırlar…

İşte, okuyacağınız elinizdeki bu kısa hikâye, Doğu Türkistanlı genç bir yazar ve şair olan Nurmuhammet Yasin Örkişi’ nin 2004 yılında kaleme aldığı “Yabani Güvercin”(Yawa Kepter) isimli eseridir. Bu eser, “Kaşgar Edebiyatı” dergisinin 2004 yılındaki 5. sayısında yayınlandıktan sonra Doğu Türkistan halkı tarafından büyük bir ilgi ile okunmaya başladığından dolayı, söz konusu dergi Çinli yetkililerce toplattırılmış olup, eserin sahibi Nurmuhammet Yasin Örkişi 10 yıl süreyle hapse mahkûm edilmiştir.

Ayrıca Çin Devleti, Doğu Türkistan’daki acımasız ve katı Çin rejiminin bir hikâye üslubu içerisinde anlatıldığı “Yabani Güvercin” adlı hikâyeye, Kaşgar Edebiyatı dergisinde yer verdiği gerekçesi ile de, derginin yayın yönetmeni olan Köreş Hüseyin’e 3 yıl hapis cezası vermiştir...

İşgalci Çin devletinin Doğu Türkistanlı yazar, şair ve usta edebiyatçı Nurmuhammet Yasin’e ve Kaşgar Edebiyatı Dergisinin genel yayın yönetmeni olan Köreş Hüseyin’e yönelik olarak uyguladığı bu müstekreh eylem, Çin devletinin ifade özgürlüğüne ve insanların temel hak ve hürriyetlerine ne derecede düşman olduğunun açık bir ifadesidir.

Mehmet Emin BATUR

Nurmuhammed Yasin Örkişi Kimdir?

Nurmuhammet Yasin 1974 yılının 11. ayında Kaşgar vilayetinin Maralbaşı nahiyesinde bir Çiftçi ailesinde dünyaya geldi Nurmuhammet Yasin 12 yaşından itibaren “Örkeş” mahlas ismi ile Edebiyat sahasına adım attı. O, “Tarim Goncaları”, “Kaşgar Edebiyatı”, “Yarkent Gazetesi”, “Tarim”, “Tanrıdağı Dergisi”, “Kumul Edebiyatı”, “Yeni Kaş Taşı”, “Kaşgar Gazetesi”, “Bulak Dergisi” “İşçiler Vakit Gazetesi”, “İli Deryası” dergisi, “Aksu Edebiyatı”, “Turpan Edebiyatı”, “İşçiler Hareketi Gazetesi”, “Ürümçi Akşam Gazetesi” olmak üzere gazete ve dergilerde “Oynayacak çocuk var mı?”, “Sırlı Perde”, “Yüreğim Ağlar” gibi Şiir, Hikaye, Nesir’ler yayınlayıp Doğu Türkistanlılarca tanınan vatanperver, adaletperver bir yazar ve şairdir..

Dünyadaki en büyük terörist güruh olan saldırgan komünist Çin, genç Uygur yazar ve Şair Nurmuhammet Yasin’i “Kaşgar Edebiyatı” Dergisinin 2004 yılında yayınlanan 5. sayısına “Gök Güvercin” adında özgürlük ve hürriyeti yansıtan hikâyeyi yazması sebebiyle gizlice tutukladı. Saldırgan Çin hükümetinin Nurmuhammet’e “Bölücülük ve bağımsızlığı ifade ediyor” suçlaması isnat ettiği ifade edildi.
“Kaşgar Edebiyatı” Dergisinin 2004 yılı 5. sayısının 2 bin adet basılmış olduğu, terörist Çin hükümetinin dağıtımı yapılmış olan dergiyi toplattırmak için özel “Silahlı Toplama Timi” tahsis ettiği öğrenildi. Çin Hükümeti, Kaşgar vilayeti Toplum Güvenliği dairelerindeki görevlileri harekete geçirmenin dışında Kültür Dairesindeki memurları da mecburi olarak seferber etti.

2004 yılının Kasım ayı ortalarında Çin gizli polislerinin, Nurmuhammet’i tutukladıktan sonra ailesi ve dostları ile dahi görüştürmediği, hapishanede vahşice usullerle işkenceler yapmakta oldukları öğrenildi.

            DOĞU TÜRKİSTAN’IN TANIMI

ADI: Doğu Türkistan

BAYRAĞI: 1933 Yılında ilan edilen Doğu Türkistan İslâm

Cumhuriyeti ve 1944  yılında kurulan Doğu Türkistan Cumhuriyetince kabul edilen mavi zemin üzerine  beyaz ay-yıldızlı Gökbayrak tır.

DİNİ: İslâm

DİLİ: Türkçe’nin Çağatay Lehçesi

BAŞKENTİ: Ürümçi

MİLLİ MARŞI: Kurtuluş Marşı(Sayfa- 12)

NÜFUSU: Türk Dünyasındaki normal nüfus artışları baz alınarak 2001 yılında yaptığımız istatistik çalışmalarına göre 43.210.802 olduğu tespit edilmiştir. (Kaynak: Hurgokbayrak)

Tarihte DoğuTürkistan’da Kurulan Türk Devletleri:

Hun Devleti ( M.Ö 220-M.S 216)

Göktürk Devleti (552- 745)

Uygur Devleti (740- 860)

Karahanlı Devleti (840- 1212)

Doğu Türkistan (Yakuphan, Kaşgarya)

Devleti (1863- 1877),

Doğu Türkistan İslâm Cumhuriyeti

(12 Kasım 1933)

Doğu Türkistan  Cumhuriyeti

(12 Kasım 1944)

              Başlıca Şehirleri

Ürümçi(Başkent)Kaşgar, Hoten, Yarkent, Turfan, Kumul, Gulca(İli), Kuçar, Aksu, Karaşehir, Karabalgasun, Karahoca, Barköl, Tarbagatay, Altay...

              Coğrafi Konumu

Asya Kıtasının Tam Ortasındadır. Baş meridyene yaklaşık 73 -  96 derece doğu boylamları ile ekvatora göre de 35 -49 derece kuzey enlemleri arasında yer alır.

YABANİ GÜVERCİN

 (Türkiye Türkçesi)

Yine o masmavi gökyüzünde uçmaktayım. Rüyada mıyım, uyanık mıyım ya da her ikisi de mi değil anlayamadım. Kanatlarımın altından gürül-gürül rüzgârlar geçiyor. Ben şu anda oldukça yüksek bir ruh haletine erişiyordum. Vücudumdaki güç-kuvvet artmaktaydı. Rengârenk gökyüzü, parlak güneş ışığına bürünmüş kasavetsiz bir dünya. Bu ne kadar güzel bir manzara? Ben daha da moral bularak oldukça yükseklere doğru çıktım. Gözümün önündeki görünüm giderek kayboldu. Artık bana dünya daha da genişleyip gözümün önünde yemyeşil bir sofraya dönüştü. Bu daha önce benim hiç görmediğim manzaralar ve benim görmediğim yerlerdi.

            Fakat buralara kendi mekânımmış gibi davrandım. Her yer aynı şekilde güzel görünüyordu. Aniden önümde mahalleler, evler göründü.  Aşağıda bazı küçük şeyler kıpırdayıp duruyordu. Ben onların annemin anlattığı insanlar olduğunu tahmin ettim. Fakat onlar bana o kadar da tehlikeli görünmediler. Annem yaşlanmış olsa gerek diye düşündüm. Yeryüzünde biçareler gibi emekleyerek dolaşan o canlıların gökyüzünde uçmakta olan bizlerden daha kudretli olduklarına kesinlikle inanmak istemedim. Belki benim onları anlamaya havsalam kâfi gelmemiş olabilir. Her halükarda ben insanların o kadar da tehlikeli olabileceklerine ihtimal vermedim. Annem: “ İnsanların içinde marifetleri çok, eğer dikkatli olmazsan onlar seni bir anda mahpus hale getirir.” Demişti. Birden bire onların içlerindeki marifetlerini görmek istedim. Neden onların marifetlerini içlerine sakladıklarına aklım ermedi. Yavaş, yavaş alçalarak mahallelerin etrafında dönmeye başladım. Artık bana her şey daha açık seçik görünmeye başladı. Burada insanlardan başka koyun, inek, tavuk ve daha benim hiç görmediğim birçok şeyler vardı. Bir grup güvercin havada uçuyorlardı. Az bir kısmı ise güvercinlerin konması için yapılmış olan tünek denilen şeylere tünemiş oturuyorlardı. Ben onlarla sohbet etmek için yanlarına gelerek kondum. Sohbet etmek için mi kondum, ya da dinlenmek için mi kondum tam olarak hatırlamıyordum. O anki duygularım belirsizdi. Her nasılsa ben onların durumlarına imrenmiştim.

—Nereden geldin? Dedi onların arasındaki yaşça biraz büyük olanı. Ben onun bu grup içerisindekilerin başı olmadığını tahmin edemedim. Onun kim olduğu benim için önemli değildi. Çünkü ben bu grubun üyesi olmadığım için onun bana göre her hangi bir ehemmiyete haiz tarafının olduğunu keşfetmek mümkün değildi.

—Böğürtlen ovasından. Dedim ben.

—Dedem anlatmıştı. Bizim ecdatlarımız da oradanmış. Ben oranın aylarca uzakta olduğunu duymuştum. Normalde biz ulaşılması günlerce süren yerlere uçarak gidemeyiz. Belki sende gideceğin hedefi şaşırarak gruptan ayrı düşmüş ve buralara gelmiş olmalısın. Ben onun birkaç günlük mesafeye uçamayacağını duyduğumda şaşırdım. Belki de yaşlandı diye düşündüm. Onun söylediği böğürtlen ovası benim geldiğim böğürtlen ovası mı değil mi tam olarak karar veremedim. Eğer onun dedesi benim geldiğim ovadan gelmiş olsa biz aynı cemaatten birbirimizle akraba olmalıydık.

—Ben buraya yolumu şaşırarak değil, uçuş talimleri yaparken gelmiş bulundum. Birkaç güne kadar hiçbir şey yemeden uçabilirim. Dedim cevaben. O bana hayretle baktı.

—Her halde sen yabani Güvercinsin. Onların hepsi öyle diyorlar. Fakat bizde öyle cengâverlik yok. Sadece tünek ve kafesten başka şey düşünmeyiz. Bende şu mahalleden uzağa hiç geçmedim. Geçsen ne olacak. Konayım dersem tüneğim, yatayım dersem kafesim hazır duruyor. Eziyet çekmek te iş mi? Üstüne üstlük burada çoluk çocuk sahibi oldum. Bundan sonra uçarak nereye gidebilirim. Sahibimiz de iyi bakıyor. Yaşlı güvercin gagası ile teleklerini tırmaladı.

—Duydum ki; insanlar çok korkunçmuş. Onlar bizi yakalarlarsa ruhumuzu köle yaparlarmış, bu doğrumu?

—Ruh?- yanımdaki küçük bir güvercin hayret etti.

—Dede ruh dediğin nedir? Bu defa Onun Ruhun ne olduğunu bilmemesine ben hayret ettim. Bu güvercinler yavrularını nasıl eğitiyorlar? Ruhsuz bir yaşamın ne gereği var, ruhsuzluk onları ne hale düşürmüş yahu? Onlar niçin bunu düşünmüyorlar?

Gerçi ruhi özgürlüğü hediye etmek, isteyince de elde etmek mümkün olmasa da bu zavallı güvercinlere ruhi özgürlüğe sahip bir mekânın ne kadar zaruri olduğunu derinden hissettim. Onlar ruh denilen sözü asla duymamış gibi davranıyorlardı. Yaşlı güvercin deminki sual soran güvercinin başını okşarken konuşmaya başladı.

—Ruhun ne olduğunu bende bilmiyorum. Onu bende dedemden duymuştum. Şimdi ikinci defa duyuyorum. Dedeme de dedesi anlatmış. Belki dedesine de dedesi anlatmış olsa gerek. Dedem her zaman “bizde ruh yok olalı çok uzun zaman olmuş” derdi. Belki bu güvercinin söylediği yok olalı çok uzun zaman olan o ruh olsa gerek. Bizde şimdi ruh denilen şeyin gölgesi bile kalmadı.

Yaşça büyük olan güvercin bana döndü.

—Söylesene oğlum, sen onun nasıl bir şey olduğunu biliyor musun? Ben afalladım. “Ya kendim söylediğim söze kendim cevap veremezsem” diye endişeye kapıldım.

—Hayır, şimdiye kadar bilmiyorum. Fakat annem sende babanın kahramanlık ruhu var, o her geçen gün pekişip olgunlaşıyor. Demişti. O yetişip olgunlaştığında kesinlikle öğrenirim.

—Demek sende babanın ruhu olgunlaşıyor. Fakat babaların değil, bütün güvercinler topluluğunun da ruhu çoktan yok oldu.

Annemiz bize ezelden beri ruh konusunda bir şey anlatmadı. Babalarımızdan da bu konuda her hangi bir şey duymadık. Şimdiki devirde ise ben bu sözü çocuklara anlatmayı bile unutmuşum. Bu yüzden biz ruhsuzluk devrine çoktan adım atmışız. Yahu, şu kaybolan ruhumuzun nasıl bir şey olduğunu bir öğrensek çok iyi olurdu.

Yaşlı güvercin derin bir iç çekti…

—Sizler bu ruhsuzluğunuz yüzünden torununuzdan torununuza insanlara köle olarak bu dünyadan göçersiniz. Onların istedikleri zaman yiyebilecekleri yemeğe dönüşürsünüz. Onlar sizi kölelikte öyle bir dereceye düşürmüşler ki; serbest bıraksalar bile hiçbir yere gidemeden onların sınırları içinde uçuyorsunuz. Azıcık yemden ayrı kalmayı göze alamadan torunlarınızı da köleliğe teslim etmişsiniz. Sizlere bizlerin güvercin topluluğumuzdaki gibi bir önder gerekiyor. Fakat bu tavrınızla sizlerden öyle büyük bir beklenti içine girmek yanlış olacak. Sizler öncelikle ruhlarınızdaki kölelik duygusundan kurtulmanız gerek. En mühimi de sizler ruhun ne olduğunu öğrenmelisiniz. Siz neden benimle gelerek annemden sorup öğrenmiyorsunuz?  Dedim. Ben yaşı büyük olan güvercinin duygularına ortak olarak yaşlı güvercinin öğrenmesini mi istedim, yoksa kendim mi öğrenmeyi istedim bu tam net değildi. Belki de her iki tür hissiyat vücudumda eşit olarak depreşiyordu.

—Bir ayağım mezara sarktı böylesine tehlikesiz bir kafesim ola ola ruh arayarak nereye gideyim. Ve de ben ruhun ne demek olduğunu bilmeden onu bulsam da ne faydası olacak. Hem bak ruh olmasa ne olmuş. Yine şu kafesim tehlikesiz yaşamaya müsait bir yer. Birde hiçbir işe yaramayan ruh denilen o şeyi taşımak ne büyük bir hamallık.

Yaşı büyük olan güvercinin sözlerini düşünmeye başladım. Onun söylediği bir bakıma doğru, bir bakıma da hatalı gibiydi. Fakat hiçbir yaşama inancı ve ruhu olmayan bir güvercin ile ruh konusunda konuşmak bana hicap duyulacak bir iş yapıyormuşum hissi verdi. Gidip bu işi annemden bir sorayım diye düşündüm.

            Bir grup güvercin yanımıza gelip kondu. Daha sonra kendi aralarında mırıldandılar. Onların bazı sözlerini hiç anlamadım. Belki kendi dillerinde konuşmuş olsalar gerek. Normalde bizim taraflara da böyle başka diyarlardan gelenler olabiliyordu. Onlar kimler? Genci büyük güvercinin dostumu yoksa topluluktan mı bilemedim. Benimle konuşmak mı istiyor yoksa kendi aralarında sohbet mi ediyorlar hiç anlayamadım.

—İyimi sin kuzum? Yaşça büyük olan güvercin yanındaki küçük bir güvercinin teleklerini gagalayıp sevdi.

—İyi değilim karnım çok acıktı. Niçin annem artık yem vermiyor? O, yem yada darı der gibi bir isimden bahsetti. Belki çedene ya da kendir demiş olabilir. Her neyse benim bilmediğim değişik bir isimdi. Yahu, insanların idare ettiği bu güvercinler de bir tuhafmış. Yiyecek şeyler için de “ her türlü isimler veriyorlar” diye hayret ettim.

—Annen artık yeni kardeşlerinin dünyaya gelişi için güç toplamazsa olmaz. İnsanlar gelip yem verene kadar bekle olur mu?

—Hayır bekleyemem. Yemliğe gidip kendim yem bulup yiyip geleceğim.

—Sevgili kuzum sözümü dinle. Oraya gitmen çok tehlikeli olur. Seni kötü adamlar yakalayıp yerler. Gitme olur mu?!

Küçük güvercin somurtarak sessizleşti.

Bakılırsa bu gruptaki güvercinler bu yaşlıca güvercinin sözünü daha çok dinliyorlar gibi.

Ben onların kendisini yakalayıp yiyecek olan o insanlarla birlikte yaşadıklarına bir türlü anlam veremedim. Belki de ben “yeme” sözünü yanlış anlamış olabilirim. Belki bu sözün “iyi bak” der gibi bir söz olması ihtimali de var. Ya da bu yabancı dillerden gelmiş bir söz ise ben bu sözü yanlış yorumlamış olabilirim. Fakat her ne olursa olsun benim düşünceme göre bütün güvercinlerin bilmesi gereken mühim bir söz idi. Annem de bana her zaman insanların yakalayıp, yemesinden korunmak gerektiğini tembihlerdi. Fakat bu sözün anlamı şu anda başkaca bir anlam ifade ediyor gibiydi. Çünkü onlar insanların kendilerini yakalayıp yiyeceğinden tedirgin olsalar, şu anda insanlarla bir arada durmazlardı. Kanatlarının gücü ile istedikleri yere uçup gitseler olurdu. Herhalde bunlar kanatlarının varlığını bile unutmuş olsalar gerek. Belki yaşamaya alıştıkları kafeslerinden ayrılmayı itemiyor oluşları mümkündür.

—Öyle ise bizim sahibimiz iyimi?

Küçük güvercin yaşlı güvercine soru sormaya başladı.

—Elbette iyi.

—Her halükarda o da bizi başka insanlar gibi yakalayıp yiyebilir.

—Bu ise onlara benzemez. O bizi kafesin içinde beslediğine göre yakalayıp yese hakkı var. Buna hiçbirimiz karşı çıkamayız.

Ben sonunda “yeme” sözünün geçerli anlamı ile söylendiğini. Bu söz hakkında deminden beri boş yere şüphe yürüttüğümü düşündüm.

—Fakat sahibimizin verdiği yemleri büyükler yiyor ve bize artmıyor, ben ne yapacağım? Çaresiz ben günden güne zayıf düşerek yaşamak durumunda kalıyorum.

—Sen de yavaş, yavaş öyle, öyle büyürsün. Büyüklerden nasıl yemen gerektiğini öğrenirsin. Yemen gereken şeyleri kesinlikle başkalarına vermezsin. Bizim yaşadığımız muhit böyle oğlum.

—Fakat dede…

—Tamam, kuzum çok konuştun. Güvercin dediğin kanaatkâr olması gerekir. Fazla tamahkâr olmamak lazım anladın mı?

—Onun özgürlüğünü çok kısıtlıyorsun. Dedim ben. Ona daha geniş imkânlar verin. O, kendi özgürlüğü gereğince yaşasın.

Ben yaşlı güvercinin sözlerinin arasına laf sokuşturmak istemesem de, suskunluğumu daha fazla sürdürmek istemedim.

Böyle dengesiz bir muhit bence güvercinlerin bir birlerine olan sevecenliklerini yok etmelerine doğru sürüklerdi.

—Hey! Sen bizim vaziyetimizi anlamıyorsun. Sahibimizi öfkelendirmememiz gerekiyor. Eğer bir kaçımız onun belirlediği sınırlardan çıkarak kaybolursak o hepimizi kafese kilitler. Aylarca da dışarı çıkamayız. O zaman şimdiki şu küçücük tüneklerden de mahrum kalmamız söz konusu.

Kafesin nasıl bir şey olduğuna bir türlü aklım ermedi. Güvercinler hem ona hapsolmaktan, hem de ondan ayrı düşmekten çok korkuyorlar. Güvercinlerin en düşüncesizlerinin insanların arasındaki güvercinler olduğu kanaatine vardım. Bu düşüncemi dedeme anlatmak istedim. Fakat, söyledim mi- söylemedim mi hatırımda kalmadı. Belki de bir kelime bile olumlu ya da olumsuz fikir beyan etmedi.

—Siz büyükler zayıfların rızkını yiyorsunuz. Üstelik te onların karşı çıkışlarını da yasaklıyorsunuz. Onlara yaptığınızın doğru bir şey olduğunu da anlatmaya çalışıyorsunuz. Böyle bir muhit güvercin yavrularının büyümesine nasıl müsait olsun? Sizler kendinizin nasıl bir halde yaşamakta olduklarınızı anlamayacak derecede kendinizi kaybetmişsiniz. Rezillikte insanlara ulaşmaya az kalmışsınız. Dedim.

—İnsanlara dil uzatılmaz. Onlar olmasa bizim bu günümüz de olmaz. Menfi propagandalarını başka yerde yap. Dedi. Dede sinirlenerek. Ben dedenin iyi niyetli olmama rağmen bu kadar sinirlenmesini anlayamadım.

Belki o maksadımı anlamamış olabilir. Her halde tekrar anlatmak gerekiyor.

—Sizlerde mesuliyet duygusu diye bir şey yokmuş. Öz evlatlarınızı göz göre göre ateşe atıyorsunuz. Sözlerimin devamını daha etkili anlatırım diye düşündüm. Fakat o arada “trak” diye bir sesle ayağım şiddetle ağrıdı. Uçmak için kanat çırptıysam da, kanadım boşlukta asılı kaldı. Güvercinler pırrrr diye uçtular ve daha sonra etrafımda dönerek uçmaya başladılar.

—Ha,-ha,-ha özgür yaşamak isteyen, sonunda sende kafese girecek oldun. Seni yine büyük konuştuğunu görelim.

Kendimin kapana kısıldığımı hissettim. Ben birden bire yaşlı güvercinin beni sabahtan beri lafa tutarak sahibinin yakalaması için aldattığını anladım.

Kalbim sınırsız bir acı ile doldu. Bana gelen bu tehlike insanlardan değil. Belki küçücük bir menfaate aldanan öz kardeşlerimden gelmişti. Onların insanlarla anlaşarak beni teslim etmeleri hiç aklımdan geçmedi. Hem de bu durum beni çok üzdü. Hayalimden kesinlikle insanların ellerine düşmemek gerekiyor şeklindeki düşünce yıldırım hızıyla geçti. İki ayağımı bir kopartabilsem ben yine özgürlüğüme kavuşabilirdim. Onun için var gücümle iki tarafa çırpınmaya başladım.

—Yavrum, ayağa kalk, ne oldu sana? Gözümü açtım ki annem başucumda duruyor. Allaha şükür sağmışım diye düşündüm. İki ayağımı sıvazladım ki hiçbir şey olmamış.

—Sen kabus görmüşsün dedi annem.

Çok korkunç bir rüya gördüm. Dedim annemi kucaklamış halde ve rüyamda gördüklerimi anneme anlattım.

-Sen bundan sonraki soyunun kaderini görmüşsün oğlum. İnsanlar her geçen gün bizim yaşadığımız muhite yaklaşıyorlar. Onların bizim ezelden beri yaşaya geldiğimiz topraklardan bizi kovup çıkartmak, yerlerimizi elimizden almak, gelecekteki nesillerimizi dumura uğratıp işte öyle kendi neslini tanımayan Mankurt lara dönüştürmek istemektedirler. Belki de çok fazla uzağa kalmadan buralara yüksek binalar ve fabrikalar yapılması ihtimali var. O zaman gereksiz sanat eserleri, sis ve dumanlar arasında bizim bu güzel muhitimiz mahvolur.

Şehirlerarasında kalan ırmaklarımızda şimdiki gibi şerbet misali sular değil, Beki pis sular akacak. İnsanların saldırganlıkları çok korkunçtur oğlum. Sen bunun farkında olamazsın. Senden sonraki nesillerin senin yaşadığın bu güzel ve temiz muhiti göremeyecekler. Doğduklarında dünya galiba böyleymiş diyecekler. Çaresiz onların işkencesi altına düşecekler. Onlar bizleri her geçen gün sıkıştırmaktadırlar. Hatta oldukça yaklaştılar. Biz artık başka bir çıkış yolu bulmamız gerekiyor. Kendi kendimizi kurtarmazsak bizi kimseler kurtarmaz. Yürü dışarı çıkalım. Sana artık babanın kaderini anlatma zamanı geldi galiba.

Annem beni peşine takarak dışarı çıkarttı. Etraf tümden yabani ot-çöplerle dolmuş, hiçbir yol izine rastlanmayan genişçe bir ova idi. Burası ırmak kıyısında yükselen sarp kayalıklardı. Burada binlerce güvercinler yuva yaparak yavrular bırakıyordu. Hemen altımızda berrak bir şekilde akıp giden ırmak suyu bizlere adeta huzur veren bir ninni söylüyordu.

Benim nazarımda burası dünyadaki en güzel, en güvenli bir mekân idi. Eğer insanlar olmasaydı biz sonsuza kadar bu bereketli topraklarda yaşıyor olurduk. Hey insanlar siz var ya kesinlikle…

-İşte bu senin mekanın. İşte buralar senin atalarının yaşadığı yerler. Senin deden, baban bu mekânı mamur hale getirip, bu güvercinler topluluğuna liderlik yaparak yaşamışlardır. Bu sebeple bizim onların nezdinde ki itibarımız oldukça yüksektir. Böyle olunca da topraklarımızdaki yükümüz de ağır. Ben seni baban gibi kahraman ve cevval olsun diye her gün şafak vakti uyandırarak kilometrelerce uzaklara götürerek uçuş eğitimi yaptırıyorum. Kanatlarını kuvvetlendiriyorum. Problemlerini hallediyorum.

Akıl ve zihnini keskinleştiriyorum. Her zaman uyanık durmanı öğütlüyorum. Sen şu anda bedensel olarak epey sağlamlaştın. Bundan sonra akıl cihetinden olgunlaşarak yetişmen gerek. İnsanlara karşı her zaman uyanık ol. Onlar yerde yürüdükleri sürece bizlere sataşamazlar diye düşünme. Tüfek denilen aletleri vasıtasıyla onlar seni binlerce metre yükseklikten vurabilirler. Babanın nasıl öldüğünü biliyor musun?

—Hayır, sen bana daha zamanı değil diyerek anlatmamıştın.

—Artık zamanı geldi. Ben günler önce buralarda birkaç insanın dolaştıklarını gördüm. Demek oluyor ki; onlar bizleri gözlerine kestirdiler. Bu yüzden onlar gelmeden önce kendimize daha güvenli yerler bulmalıyız. Baban da işte o insanların elleriyle canından oldu.

—Anne söyler misin, babam nasıl oldu da onların ellerine düştü? Annem bir an suskunlaştı. Belki morali bozuldu diye düşündüm.

—O gün baban bir grup güvercini peşine takıp bize yiyecek bulmak için çıkmıştı. Normalde güvercinler her zaman kendimize tehlikenin ulaşmayacağı, yiyecekleri bol ve güvenli yerleri seçeriz. Baban güvercinlerin lideri olduğu için bu ağır vazife tabii olarak onun omuzlarındaydı. Baban gidiş o gidiş birkaç gün boyunca gelmedi. Ben onun için oldukça endişelendim. Normalde biz yarım günden daha fazla sürecek yollar söz konusu olduğunda yuvalarımızı taşırdık. Babanın o kadar uzağa yem aramak için gitmesi mümkün değil. Yüreğim onun bir tehlikeye uğradığını seziyordu. O zamanlar sen ve kardeşlerin henüz yumurtadan çıkmıştınız. Bu sebeple sizleri bırakarak babanızı aramaya gidemedim. Aradan birkaç ay geçtikten sonra babanla yem aramaya giden güvercinlerden biri geri döndü. Hemen o anda tahminimin doğru çıktığını, babanın insanların kurduğu tuzağa düştüğünü anladım. Sonra onun sağ kalan dostları birer, birer dönüp geldiler. Fakat baban bir daha geri dönmedi.

Ben annemi kendisini tutamayıp, ağlar mı acaba diye düşündüm. Ama onun gözlerinde bir tür cesaret k ışığı parlayıp duruyordu.

—Babam neden geri dönüp gelememiş? Ben hışımla sordum.

—Baban ki; Güvercinlerin padişahı. Onda ona göre bir ruh olması gerekiyordu. Eğer o kendini koruyamıyorsa bu güvercinler topluluğunu nasıl koruyacak? Bir padişah başkalarının köleliği altında yaşadıktan sonra dönüp gelerek nasıl olurda bu topluluğa liderlik yapabilir? Onun için tek yol kesinlikle başkalarının köleliğine boyun eğmemek.

—Baban insanlar tarafından yakalanarak kafese hapsolunduktan sonra, biz yabani güvercinleri şahlar cemaatinin adetleri gereğince kendi dilini ısırarak kopartmış. O bir dakika dahi kafeste yaşamayı kendisine reva görmemiş. Kafes onun kızıl kanı ile boyanmış. Baban insanların verdiği yemi yemeyip, suyu da içmeyerek tamı-tamına bir hafta yaşayıp sonunda onların ellerinde kahramanca kurban olmuş. İşte bu bizdeki hakiki özgürlük ruhu oğlum. Sende baban gibi sonsuza kadar özgürlüğün koruyucusu ol.

—Anne, babam için başka güvercinler fırsatını bularak kaçıp gelmiyorlar?

—Baban çocuklarının köle olarak kalmasını istemez.

Onlar babanı yakalayıp onu başka güvercinle eşleştirerek yavru elde etmek istemişler. Fakat baban kesinlikle gelecekteki soyu için böyle utanç verici bir yaşama muhiti bırakmaya vicdanı el vermemiştir. Senin rüyanda gördüğün güvercinler de çocuklarını köleliğe terk ederek yaşamlarını devam ettiren güvercinlerin soyundan yavrum. Onlar şimdiye kadar insanların ellerinde ruhen kölelikte yaşamaktadırlar. Böyle yaşamaktansa ölmek bin defa iyidir. Sende işte öyle kahraman bir güvercinin yavrususun. Sen ebediyyen bu ruhu sakın unutma!

Annemin sözleri uzun süre ruhumda zelzele meydana getirdi. Kendim öylesine bir kahraman babanın yavrusu olduğumdan sınırsız bahtiyarlık duydum. Payıma düşen son derece iftihar duyacağım şanslı bir ruhun vücudumda birden bire baş kaldırdığını hissettim. Bütün kalbim, vücudum güç ve iftiharla doldu. Kalbimdeki bütün sevgimle annemi sıkıca kucakladım.

—Git oğlum seni yurda ve güvercinler topluluğuna adadım. Onlar başsız kalmasın. Yakın zamandan beri bizleri insanlar her türlü yollarla yakalıyorlar. Bu yüzden sen bizim için daha güvenli yerler bul. Güle, güle oğlum.

Kanatlarım annemin gözyaşları ile ıslandı. Gördüğüm rüyalarımın böyle bir seferin işareti olduğunu anladım. Kesinlikle insanların tuzağına düşmeyeceğim diye düşündüm.

Oldukça uzun müddet uçtum. İlk önce suyun akış yönüne doğru uçtum. Daha sonra bir mahalleye giriverdim. Bu benim rüyamda gördüğüm o mahalle değildi. Hem o mahalle gibi korkunç ta görünmüyordu. Fakat ben, öyle bile olsa ondan çekinerek oldukça yüksekten uçtum, kanadımda yeterli gücüm vardı. Kulağımda artık insanların uğultusu değil, belki rüzgârların gürül, gürül esen sesleri duyulmaya başlandı. Ben bu uçuşumla kendi hedefimden fazla uzaklaşmamam gerekiyordu. Eğer çok uzaklaşacak olsam bizim göç etmemize etki edecekti. Gerçeği söylemek gerekirse ben annemin göç etme fikrine pek o kadar da taraftar değildim. Bizim mekânımız oldukça yüksek ve dimdik uçurumların üstündeydi. Oraya değil insanlar, uçan kuşlar bile zorlukla konabilirlerdi. Biz sülaleden sülaleye oralarda mekân tutarak güven içinde yaşaya gelmiş olup, şimdilerde göçmeye hazırlanıyorduk. İnsanların o kadar da güçlü oldukları belli değil. İşte ben şimdi insanların üzerlerinde uçmaktayım. Hiçbir tehlikesini sezinlemedim. Belki annem fazlaca hassaslaşmış olsa gerek.

Gece olup, etraf zifiri karanlığa gömüldü. Bir gün uçmamla yorgunluk gelmişti. Gerçi insanların olduğu bu yerlere konma fikrim olmasa da, karanlıkta hedeften kopmamak için dinlenmem gerekiyordu. Güney, kuzey ve batı taraflardaki gözlemlerimi tamamladım. Buralarda bizim yaşayacağımız kadar iyi bir yerler rast gelmedi.

Belki de çok yüksekten uçmuş olsam gerek. Yarın doğu tarafları dolaşıp dolaşıp alçaktan uçmaya karar verdim. Gece yıldızları üzerimde parlıyorlardı. Ben böylesine güzelliklerle dolu bir dünyada o kadar korku içinde yaşamanın çokça ahmaklık olduğunu hissettim. Yavaş, yavaş alçalarak bir ağacın tepesine kondum. Yarın nasıl bir manzara içinde olacağım belli değildi.

Ben haddinden fazla bir ihtiyatla yüksekten uçtuğum için gönlüme göre bir mekâna henüz rastlamamıştım. Bu yüzden yarın yöntemimi değiştirip, daha aşağılardan uçmayı düşündüm… Cezp edici bir ses tatlı uykumdan uyandırdı. Yorgun olduğum için öylesine tatlı bir uykuya dalmışım. Bir grup güvercin etrafımda uçup duruyordu. Onların kanatlarından çok hoş sesler geliyordu. Ben hayretler içinde kaldım. Onlar tıpkı bana benzeyen güvercinlerdi. Bir bakıma onlar benim rüyamda gördüğüm güvercinlere de benziyorlardı, bir bakıma da benzemiyor lardı. Dün, bir gün boyunca hiçbir şey yemeden uçtuğum için şimdi karnım çok acıkmıştı. Ben onlardan buralarda güven içinde yayılabileceğimiz bir yerin olup olmadığını sormaya karar verdim. Onlar birden bire yönlerini değiştirip mahalle dışına doğru uçmaya başladılar. Ben de onların peşine takıldım.

—Nereye gidiyorsunuz? Biraz geride kalan birine sordum.

—Harmana.

—Orada ne yapacaksınız?

—Yem arayacağız.

—Yem dediğiniz sizin yiyeceğiniz şeyler mi? O bana sanki yabancı bir mahlûka bakar gibi garip bir şekilde adeta gözleri yuvalarından dışarı fırlayacakmış gibi bir bakış fırlattı.

—Sen yabani güvercinsin değil mi?

—Öyle, ben böğürtlen ovasından geldim. Ben güvercinleri takip ederek harman yerine indim. Burada gerçekten toprağa gömülü kalmış olan buğdaylar vardı. Tadı o kadar da güzeldi. “Bura uygunmuş” diye baktım. Burada insanlara ait bir izde görünmüyordu. Diğer güvercinlerin tasasız duruşlarına bakarak ben de rahatça karnımı doyurmaya koyuldum. Dış dünya kesinlikle öyle annemin anlattığı gibi tehlikelerle dolu değildi. Tasasız bir şekilde önümdeki kocaman bir buğday tanesine başımı uzattım, şiddetli bir şekilde patlayıp gelen bir tür güç boğazımı sıktı. Çok hızlı bir şekilde yükselip kendimi kenara atmak istedim. Fakat gizli bir güç beni aynı hızla yere çekip indirdi. Kendimi yerden yere vurmaya başladım. Güvercinler gürrrr diye havalanıp uçup gittiler. Sonunda halsiz düşerek yatıp kaldım. Bu benim rüyamda gördüğüm o manzaraya çok benziyordu. İnsanların ellerine mi düştüm ne diye düşündüm. Fakat şimdi yakın çevrede hiç kimseler görünmüyordu. Ne kadar zaman geçti bilmiyorum bir ara aniden yanı başımda iki insan belirdi. Ah, insanların ellerine düşmüşüm dedim. Fakat onlar benim boynumu sıkıp duran oldukça fazla orandaki gücü gevşetti.

—Yabani Güvercinmiş… Dedi onların içinden biraz genç olanı.

—Sıkı tut kaçmasın. Kanatlarını bağlayalım. Onlar birlikte kanatlarımı bağlayıp daha sonra boynumdan tutarak gözlerime bakmaya başladı.

—Vay be çok iyiymiş. Şansımız açıldı. Büyük olanı beni eline alıp uzun uzun baktı.

—Bunun bize zerrece faydası yok. Bırakalım gitsin. O çoktan dilini ısırıp kopartmış. Böyle güvercinlere rastlanıldığında bırakmaktan başka çare yok.

—Normalde güvercinlerin liderleri böyle olur.

—Hiç olmazsa onu biraz çoğaltalım.

—O artık yem yemez, su içmez taa ölene kadar seninle inatlaşır.

—Göz göre, göre bırakacak mıyım? Dedi genç olan insan.

—Sen bilirsin. Çok geçmeden sözlerimin doğru olduğunu göreceksin. Ben de daha önce böyle bir güvercin yakalamıştım. Bırakmaya kıyamadım bir hafta içinde öldü gitti.

—Bunu ben kesin alıştıracağım, dedi o.

Hiçbir zaman senin ellerine alışmayacağım. Bir çaresini bulup kesin kaçacağım diye düşündüm. İçimden, annemin sözünü aklımda tutmayıp bu günlere kaldığım için büyük bir utanç duydum. Bütün gücümle çırpınarak onun elinden kurtulup uçtumsa da fazla uzağa gidemeden yere adeta bir kerpiç parçası gibi pat diye düştüm.

—Baş belası, iyi ki de kanatlarını bağlamışım, yoksa kim bilir nerelere uçacaktın. O beni torba gibi bir şeyin içine koyarak bilmediğim bir yerlere götürdü. Daha sonra kanatlarımı iyice sıkarak, tel örgünün içine kapattı. Bu tel kafesin içindeki birkaç güvercin gür diye bir köşeye sıkıştılar.

—Bakılırsa aç kalmış olmalısın, öyle olmasaydı bir tek darı tanesi için benim tuzağımda çırpınıp yatmazdın… O, kafese bir avuç yem attıktan sonra su da bıraktı. Güvercinler gürrr diye toplanıp yem yemeye başladılar. Fakat benim nefretim öyle bir dereceye ulaştı ki, mümkün olsa o anda kendimi kafese çarpıp intihar etmek istedim. Fakat kanadım çok sıkı bağlanmış olduğundan hiç kıpırdayamadım. Başımı güçlükle kaldırarak henüz yükselmiş olan güneş ışığına baktım. Ah… Evden ayrıldıktan sonra daha bir gün geçmeden insanların eline düştüm. Annem şu halimi görse kim bilir ne derdi? Mecalsiz bir şekilde kursağımı yere koyup yattım.

Rüyamda annemi gördüm. O masmavi gökyüzünden beni yanına çağırıyormuş. Birden yanında babamda peyda oldu. Onun o heybetli duruşu beni oldukça imrendirdi. Onlar beni yanlarına çağırıyor gibi yaptılar. Belki de benim kulağıma öyle geldi. Ben onlara doğru uçtum. Ben uçtukça onlar benden uzaklaştılar. Ben durunca onlarda duruyorlardı. Uçmaktan ağzım kurudu. Anne, su… Diyerek uyandım. Başucumda deminki adam konuşuyordu.

—Bu çok inatçı bir güvercinmiş. Beş gündür hiçbir şey yemedi.

—Ona bakmanın hiçbir faydası yo demedim mi?

Bu o günkü yaşça büyük olan kişiydi.

—Bundan sonra böyle durmaya devam ederse ölür. Hiç olmazsa çocuklarıma haşlama yapayım.

—Ondan ne kadar haşlama çıkar ki, Belki bundan sonra yersen de senin sağlığını bozma ihtimali var. İyisi mi salıver. Böyle iyi cins, asil bir güvercinin göz göre, göre ölümüne sebep olmak olmaz.

—Fakat onu salıversek te bize hiçbir faydası olmaz.

—Şimdide faydası yok.

—Taa baştan haşlamasını yapacakmışız.

O sarkık vaziyette duran kanadımı birazcık düzelttikten sonra beni yere bıraktı… Gökyüzünde güneş güçlü bir ışık saçıyordu. Ben bütün vücudumdaki gücümü topladım ve gökyüzüne doğru uçacak oldum. Fakat tel kafes yine yolumu kesiyordu. Ben kaç günden beri ona kendimi vurarak onu parçalayıp geçemeyeceğimi anlamıştım. Fakat vücudumda biraz güç toplanıp kendime geldiğim an bir girişimde bulunacaktım. Benim parçalayarak geçmeyi düşündüğüm bu tel kafes çok sağlam yapılmıştı. Onda insanların yüksek akıl ve feraseti toplanmış olup, onun dışındaki bütün özgürlüğü görmek mümkündü. Fakat, ona kesinlikle erişmek mümkün değildi. Kafes içindeki hava ile dışarıdaki hava aynı. Fakat yaşayış şekli benzemiyordu. Bu tel kafesi ören insanların niyetleri öylesine kara, bağrı öylesine katı idi. Kendi özgürlüğü için soluk almadan mücadele etmekte olan bu küçücük canın cesareti onları zerre kadar etkilemiyordu. Artık onlara hiçbir faydam dokunmayacağını bilmelerine rağmen beni ruhi köleliğe almak istiyorlardı. Candan başka hiçbir şey kalmayan bu küçücük vücuduma işkence yapmak suretiyle kendi maksadına erişmek istiyordu. En kötüsü de onlar beni ölmek istesem bile ölemeyecek hale getirmişlerdi. İçimden şöyle geçiriyordum. Ey özgürlüğün katili olan acımasız insan, ya ölmeme izin ver, ya da özgürlüğümü geri ver!

Aniden burnuma tanıdık bir koku geldi. Vücudumda birdenbire bir güç toplandı. “Anne”… Ben heyecan içinde başımı kaldırdım. Annemin gözleri bir tür ciddiyetle parlıyordu. O, benim yolunmuş, buruşmuş ve adeta eski bir keçeye dönmüş kanatlarıma, sarkık vaziyetteki gagama bir tür acıma hissi ile baktı.

Anne affet… Bana olan güvenini yere düşürdüm. Ben kesinlikle senin evladın olmaya layık değilmişim. Ben bir suçlu gibi başımı eğdim. Bütün vücudumu bir utanç sardı. Neden annem gelene kadar intihar etmediğime hayıflandım.

—Hayır, sen yapabileceğin her şeyi yaptın. Şimdi artık onu sonuçlandır.

—Fakat anne, ben artık bir mahpusa dönüştüm. Acizlikte öyle bir dereceye geldim ki, intihar etmek istesem bile edemeyecek hale düştüm.

—Bu kendini gösteriyor. Ben seni özgürlüğe eriştirmek için geldim.

—Fakat artık ben özgür olmak istemiyorum. Ben artık bu halimle kesinlikle senin evladın olmaya layık değilim.

—Ben sana özgürlük alıp geleceğim yavrum. Sen yine benim kahraman oğlum olacaksın. Sen kesinlikle köleler gibi değil, kahramanlar gibi ölmen gerek. Annem öyle diyerek ağzındaki yemleri çıkardı. Bu zehirli böğürtlen, sen bunu yer yemez onların köleliğinden kurtulacaksın. Böylece toplumumuzun şerefini de korumuş olacaksın. Aklından çıkartma ki, özgürlüğü ebediyyen duygusallıkla elde etmek mümkün değildir. Onun için kan dökmek gerekir. Hadi gaganı yaklaştır. Ben annemin kararlı bir şekilde parlayan gözlerine son defa baktım.

O, o kadar sakin ve o kadar da cesurdu… Ben örselenmiş ve sarkık vaziyetteki gagamı ona uzattım. Bu, özgürlük için kurulmuş olan engellerin kurbanı olan en kuvvetli silahım idi. Fakat, o acımasız engelleri gagalamaktan sonunda kırılıp bu hale gelmişti. Zehirli böğürtlen vücudumda özgürlüğün bir sesi olarak yerleşti. Sonunda özgür olarak ölme fırsatına sahip oldum. Diyerek mutlu oldum. Ruhum bir tür özgürlük içinde kasılmaya başladı. Gökyüzü öylesine berrak, etraf öylesine sessiz, dünya yinede güzeldi. Köşedeki bir grup güvercin bana hayretle bakıp duruyorlardı.

24 Mart 2004 –Maralbaşı

Özgür Asya Radyosu-2005

. 

YAWA KEPTER

(Uygur Türkçesi)

Yene ashu köpkük asmanda uchup yürgüdekmen. Ongummu- Chüshümmu yaki her ikkilisi emesmu bilmidim. Qanitim astida ghur-Ghur shamal uchup ötmekte. Men hazir nahayiti rohlinip kétiwatattim. Wujudumda küch-Quwwet urghup turatti. Zenggerreng asman, parlaq qoyash nurigha chömülgen bipayan dunya. Bu neqeder güzel menzire-He? men téximu rohlinip yenimu égiz örlidim. Köz aldimdiki böljürgenzar ghayib boldi. Emdi manga dunya téximu kengri yéyilip köz aldimda bir yéshil dastixandek ochuq namayen boldi. Bu ilgiri men körüp baqmighan menzire, men körüp baqmighan jaylar idi. Lékin, men u yerge öz makanimdek muamile qildim. Hemme yer oxshashla güzel körünetti.

Tuyuqsiz aldimda mehelliler, öyler köründi. Peste ushshaq nersiler qimirlap yüretti. Men uning anam sözlep biridighan âdemler ikenlikini hés qildim. Lékin, ular manga anche xeterlik emestek köründi. Anamgha qériliq yetken bolsa kérek, dep oylidim. Yerde bicharilerche ömilep yürgen ashu janliqning kökte uchup yürgen bizdin qudretlik ikenlikige zadila ishengüm kelmidi. Belkim méning ularni chüshinishke kallam yetmigen bolushi mumkin. Ishqilip men ademlerni unche xeterlik hés qilmidim. Anam:«ademlerning qorsiqida hüniri jiq, pexes bolmisang ular séni birdemdila mehbusqa aylandurup qoyidu.» Dégenidi. Birdinla méning ularning qorsiqidiki hünirini bir körüp baqqum keldi. Némishqa ularning hünirini qorsiqigha soliwalidighanliqigha eqlim yetmidi. Asta- Asta peslep mehelle etrapini aylinishqa bashlidim. Manga emdi hemme nerse éniq köründi. Bu yerde ademlerdin bashqa qoy- Kala, tuxu, ishqilip men körüp baqmighan nurghun nersiler bar idi. Bir top kepterler asmanda uchup yüretti. Az bir qismi bolsa, kepterler qonush üchün yasalghan peghez dégen nersige qonup olturatti. Men ular bilen paranglishish üchün yénigha kélip qondum. Paranglishish üchün qondummu yaki aram élish üchün qondummu bu éniq ésimde yoq idi. Shu chaghdiki tuyghum bek xire idi. Ishqilip men ularning turmushigha qiziqip qalghan idim.

- Qeyerdin kelding? - Dédi ularning ichidiki yéshi chongraq birsi. Men uning mushu topning ichidiki bashliqi emeslikini jezm qilalmidim. Uning néme bolushi men üchün beribir idi. Chünki men bu topning ezasi bolmighachqa uning manga nisbeten héchqandaq ehmiyetke ige teripini bayqighili bolmaytti.

- Böljürgen saydin,- Dédim men.

- Bowamdin anglighan. Bizning ejdadimiz ashu yerlik iken, biraq men u yerning bizdin nechche ayliq yiraqliqini anglighan, adette biz nechche künlük yolgha uchup baralmaymiz. Belkim senmu nishandin adiship qaldingghu deymen.

Men uning nechche künlük ariliqqimu uchalmaydighanliqini anglap heyran qaldim. Belkim qériliq yetkendu, dep oylidim. U dégen böljürgen say men kelgen böljürgen say shumu- Emesmu éniq höküm qilalmidim. Eger uning bowisi men kelgen saydin kelgen bolsa démek biz bir jemet tuqqan bolup qalattuq.

- Men bu yerge ézip qélip emes belki, uchushni meshiq qiliwétip kélip qaldim. Bir nechche küngiche bir nerse yimeymu uchalaymen,- Dédim jawaben. U manga heyranliq bilen qarap qoydi.

- Belkim sen yawa kepter oxshaysen. Ularning hemmisi shundaq déyishidu. Biraq bizde undaq jenggiwarliq yoq. Peqet qondaq we qepezdin bashqini oylimaymiz. Menmu mushu mehellidin nérigha ötüp baqmidim. Ötüp néme keptu. Qonay déseng peghizing, yatay déseng qepizing teyyar tursa japa tartipmu ishmu? uning üstige bala – chaqiliq bolup qaldim? emdi uchup nege bararmen. Igimizmu yaxshi qarawatidu.- Yéshi chong kepter tumshuqi bilen peylirini tatilap qoydi.

- Anglisam ademler bek qorqunchluqken. Ular bizni tutuwalsa rohimizni qul qilarmish deydu, bu rastmu?

- Roh? - Yénimdiki bir kichik kepter heyran qaldi, - Bowa, roh dégen néme?

Uning rohning némilikini bilmiginidin men téximu heyran qaldim. Bu kepterler ballirini qandaq terbiyleydighandu? rohi bolmighan hayatliqning néme kériki, rohsizliq ularni qandaq haletke chüshürüp qoyghan- He? ular néme üchün buni chüshenmeydighandu. Gerche rohni, erkinlikni sowgha qilghili, tilep érishkili bolmisimu, biraq bu bichare kepterlerge rohiy erkinlikke ige bir makanning neqeder zörürliki chongqur hés qildim. Ular roh dégen sözni esla anglap baqmighandek qilatti. Yéshi chong kepter héliqi sual sorighan kepterning béshini siylap turup sözleshke bashlidi.

- Rohning némilikini menmu bilmeymen. Uni menmu bowamdin anglighan. Hazir ikkinchi qétim anglishim. Bowamghimu bowisi dep bériptiken. Belkim bowisighimu bowisi dep bergen bolsa kérek. Bowam hemishe «bizde roh yoqalghili bek uzun zamanlar boptiken» deytti. Belkim bu kepterning dewatqini yoqalghili bek uzun bolghan ashu roh bolsa kérek. Bizde hazir roh deydighan nersining sayisimu qalmidi.

Yéshi chong kepter manga yüzlendi.

- Dep baqe oghlum, sen uning qandaq nersilikini bilemsen?

Men ganggirap qaldim. Özüm dégen sözge özüm jawab bérelmey qalarmenmikin dep endishe qildim.

ـ Yaq hazirche bilmeymen, biraq anam sende dadangning baturluq rohi bar, u künséri piship yétiliwatidu, ـ dégen. U piship yétilse chuqum biliwalimen.

ـ He, démek sende atangning rohi yétiliwétiptu. Emma atilar emes bir pütün kepterler jemetiningmu rohi alliburun yoqalghan. Animiz bizge ezeldin roh toghriliq sözlep bermigen. Atilirimizdinmu héchqanda birer bisharet ishtimiduq. Hazirqi dewrge kelgende men bu sözni balilargha sözlep bérishinimu untup qaptimen. Shunga biz rohsizliq dewrige alliqachan qedem qoyuptimiz. Hey, ashu yoqalghan rohimizning zadi qandaqliqini tépiwalghan bolsaq bek yaxshi bolatti. Boway éghir xursindi.

ـ Siler mushu rohsizliqinglar tüpeyli ewladtin ـ ewladqa ademlerge qul bolup ötisler. Ularning xalighan chaghda yeydighan taamigha aylinisiler. Ular silerni qulluqta shu derijige chüshürüptuki qoyup bersimu héchyerge baralmay ularning tewelikidila uchidikensiler. Kichikkine dandin ayrilip qélishni xalimay ewladliringlarnimu özüklardek qulluqqa tutup béripsiler. Silerge bizlerning kepterler topidikidek bir bashchi kérekken. Biraq, bu eptinglarda silerdin undaq büyük ümid kütkili bolmighudek. Siler aldi bilen rohinglardiki ashu qulluqni yoqitishinglar kérek. Eng muhimi siler rohning némilikini biliwélinglar. Siz némishqa men bilen bérip anamdin sorap körmeysiz? ـ dédim men yéshi chong kepterge hésdashliq qilip, men bowayning biliwélishini izdidimmu yaki özüm béliwélishni oylidimmu taza éniq emes idi. Belkim her ikki xil héssiyat wujudumda teng qutrawatqandu.

ـ Bir putum görge sanggilidi. Shundaq bixeter qepizim turup, roh izdep nege barimen. Yene kélip men rohning némilikini bilmisem, uni tapsammu néme paydisi, qara, roh bolmisa néme boptu, yenila mushu qepizim bixeter yashighili bolidikenghu. Yene kélip héchnémige es qatmaydighan roh dégen u nersini kötürüp yürüsh neqeder jachaliq.

Yéshi chong kepterning sözlirini oylap kettim. Uning dégini bir turup toghridek, bir turup xatadekmu qilatti. Emma héchqandaq yashash étiqadi we rohi bolmighan bir kepter bilen roh toghriliq sözlishish manga nomusluq ishtek tuyulup ketti. Bérip bu mesilini anamdin sorap baqay, dep oylidim.

Bir top kepterler yénimizgha kélip qondi. Andin öz ara gugulashti. Ularning bezi sözlirini peqet uqmudum. Belkim öz tilda sözleshse kérek. Adette biz tereplergimu bezide mushundaq yaqa yurtluqlar kélip qalatti. Ular kimler? yéshi chong kepterning dostimu yaki jemetimu bilmidim. Men bilen sözleshmekchimu yaki öz ara paranglishiwatamdu peqetla uqmudum.

ـ Yaxshimu sen qozam, ـ yéshi chong kepter yénidiki kichik bir kepterning peylirini choqulap erkilitip qoydi.

ـ Yaxshi emes, qorsiqim échip ketti. Némishqa anam emdi dan bermeydu? u dan yaki qonaq dégendek bir isimni éytti. Belkim tériq yaki kendir dégendu. Ish qilip men bilmeydighan yatla isim idi. Hey, ademler bashqurghan kepterler qiziqken. Yeydighan nersilergmiu « her xil isim qoyup yüriydiken, dep heyran qaldim.

ـ Anang emdi yéngi ukiliringning dunyagha kélishi üchün quwwet toplimisa bolmaydu. Adem kélip dan sélip bergüche saqla, bolamdu?

ـ Yaq, saqliyalmaymen. Daligha bérip özüm dan tépip yep kélimen.

ـ Obdan qozam, gépimni angla. U yerge barsang bek xeterlik. Séni eski ademler tutup yep kétidu. Barma bolamdu?!

Kichik kepter domsiyip jim bolup qaldi. Qarighanda bu toptikiler mushu qéri kepterning gépini bekrek anglaydighandek qilatti. Men ularning özini tutup yep kétidighan ashu ademler bilen yene birge yashishini peqetla kallamgha sighduralmidim. Belkim men yéyish dégen sözni xata chüshinip qalghandimen. Belkim bu yaxshi qara dégen sözdek bir söz bolushimu éhtimal. Yaki bu chet tildin kirgen söz bolsa men menisini xata istémal qiliwalghan bolushum mumkin. Biraq bu méning oyumche hemme kepter bilishke tégishilik muhim söz idi. Anammu hemishe manga ademlerning totuwélishidin, yep kétishidin hezer eyleshni jékileytti. Biraq, hazir bu sözning menisi bu yerde bashqichige özgirip qalghandek qilatti. Chünki, ular ademlerning yéyishidin hezer eylise hergiz yene ademler bilen birge turmaytti. Qanitigha tayinip xalighan yerge uchup ketse boluwéretti. Biraq ular qanitining barliqinimu untup qalghan bolsa kérek. Belkim yashap könüp qalghan qepezdin ayrilishini xalimasliqimu mumkin.

ـ Undaqta bizning igimiz yaxshimu?

Kichik kepter qéri kepterdin soal sorashqa bashlidi.

ـ Elwette yaxshi.

ـ Biraq, umu bizni bashqa ademlerdek xalisa tutup yeydighu?

ـ Bu dégen oxshimaydu. U bizni qepez ichide baqqandikin tutup yése heqliq. Buninggha héchqaysimiz qarshiliq qilsaq bolmaydu.

Men axiri yéyish dégen sözning istémal menisining oxshashliqini. Bayatin artuqche guman qilip yürginimni chüshendim.

ـ Biraq igimiz bergen danlarni chonglar yewélip manga ashmisa. Men qandaq qilimen? men künséri oruqlap, yashashqa amalsiz qéliwatimen.

ـ Senmu asta ـ asta shundaq chong bolisen. Chonglardin qandaq yéyish kéreklikini öginisen. Yéyishke tégishlik nersini hergiz bashqilargha bermeydighaan bolisen. Biz yashighan muhit mushundaq oghlum.

ـ Biraq, bowa.

ـ Boldi qozam, jiq sözlep ketting kepter dégen qanaetchan bolushi kérek, artuqche nersilerni talashmasliq lazim. Bildingmu?

ـ Uning erkinlikini bek boghuwapsiz, ـ dédim men, ـ uninggha téximu kengreng imkaniyet béring. U öz erki boyiche yashisun.

Men qéri kepterning sözige söz qisturushni xalimisammu biraq süküt qilip turiwergüm kelmidi. Bundaq tengisiz muhit méningche kepterlerning bir ـ birige bolghan méhribanliqini yoqilish xewipige bashlap baratti.

ـ Hey, siz bizning weziyitimizni chüshenmeysiz. Igimizning achchiqini keltürüp qoysaq bolmaydu. Eger birersimiz uning belgiligen dairisidin halqip yoqap ketsek u hemmimizni qepez ichige soliwétidu. Nechche ayghiche sirtqa chiqalmaydighan gep. U chaghda hazirqi mushu kichikkine qondaqtinmu ayrilip qalidighan ish chiqidu.

Qepezning zadi qandaq nersilikige peqet eqlim yetmidi. Kepterler uninggha solinip qélishtin hem uningdin ayrilip qélishtin bek qorqidiken. Kepterlerning eng chüshiniksizi ademler arisidiki kepterlerken dep oylidim. Bu oyumni bowamgha bildürgüm keldi. Biraq dédimmu ـ démidimmu hazir ésimdin kötürlüp kétiptu. Belkim bir éghizmu reddiye yaki maqulluq sözi bildürmidi.

ـ Siler chonglar ajizlarning risqini yewalidikensiler, yene kélip ularning qarshiliqini chekleydikensiler, uni toghra ishtek chüshendürüshke tirishidikensiler, bundaq muhit qandaqmu kepter balilirining ösüshige, yashishigha mas kelsun? siler özenglarning qandaq halette yashawtqanliqinglarni bilmigüdek derijide bixutliship kétipsiler, rezillikte ademlerge yétishiwalghili turupsiler, ـ dédim men.

ـ Ademlerge til tegküzüshke bolmaydu. Ular bolmisa bizning bügünimizmu bolmaydu. Tetür teshwiqliringizni bashqa yerge bérip qiling, ـ dédi boway zerde bilen. Men bowayning yaxshi könglüm üchün bunche zerde qilghinini chüshenmidim. Belkim u meqsitimni chüshenmey qalghan bolsa yene chüshendürüp qoyush kérektu.

ـ Silerde mesuliyet dégen nerse yoqken. Öz ewladliringlarni qarap turup otqa ittiridikensiler, ـ sözümning dawamini téxi tesirlik chüshürimen dep oylighanidim. Biraq, shu arida taraq qilghan awaz bilen teng putum qattiq aghrip ketti. Üchüsh üchün qanat qaqqan bolsammu, qanitim boshluqta ésilip qaldi. Kepterler purride uchup ketti. Andin etrapimda aylinip uchushqa bashlidi.

ـ Ha, ـ ha, ـ ha, erkin yashighuchi, axiri qepezge chüshidighan boldung. Séning yene chong sözligenlikingni bir körey.

Özümning qisturmighan chüshüp qalghinimni hés qildim. Men birdinla bowayning méni etigendin béri gepke tutup, igisining tutuwélishi üchün aldap turghinini chüshendim. Qelbim cheksiz azabqa toldi. Manga kelgen bu xeter ademlerdin emes, belki kichikkine menpeetke aldanghan öz qérindashlirimidin kelgenidi. Ularning ademlerge masliship méni tutup bérishi peqet kallamdin ötmidi hem méni bek échindürdi. Xiyalimda hergizmu ademlerning qoligha chüshüp qalmasliq kérek, dégen idiye chaqmaq tézlikide chaqnap ötti. Ikki putumni uziwitelisemla men yene erkinlikke érisheleyttim. Shunga bar küchüm bilen ikki terepke palaqishishqa bashlidim.

ـ Balam, orningdin tur, néme boldi sanga? ـ közümni achsam anam béshimda qarap turuptu. Xudagha shükri saqkenmen dep oylidim. Ikki putum siylap baqsam héchnéme bolmaptu.

ـ Séni qara bésip qaptu, ـ dédi anam.

Bek qorqunchluq chüsh körüptimen, ـ dédim anamni quchaqlap turup we chüshümde körgenlirimni sözlep berdim.

ـ Sen buningdin kéyinki ewladliringning qismetlirini körüpsen oghlum. Ademler künséri bizning yashash muhitimizgha qistap kirmekte. Ularning bizning ezeldin yashap kelgen zéminimizdin bizni qoghlap chiqarmaqchi. Yerlirimizni tartiwalmaqchi. Ewladlirimizning neslini özgertip ashundaq öz neslini tonumaydighan qilip shalghut sortlargha aylandurmaqchi. Belkim uzaqqa qalmay bu yerlerge égiz binalar, zawutlar sélinishi mumkin. U chaghda kéreksiz sanaet mehsulatliri. Is ـ tütekler arisida bizning bu güzel muhitimiz bulghinidu. Sheher arisida qipqalghan deryalirimizda hazirqidek sherbet sular emes. Belki yunda aqidighan bolidu. Ademlerning tajawuzchiliqi bek qorqunchluq oghlum. Sen buni sezmeyla qalisen. Ewladliring sen yashighan pakiz muhitni körelmeydu. Tughulupla jahan mushundaq oxshaydu, deydu. Amalisz ularning iskenjisige chüshüp qalidu. Ular bizni künséri qistap kelmekte. Hetta nahayiti yéqinlap qaldi. Biz emdi bashqa bir chiqish yoli tapmisaq bolmaydu. Özimizni özimiz qutquzmisaq bizni héchkim qutquzalmaydu. Yür sirtqa chiqayli, sanga emdi dadangning qismitini sözlep béridighan waqit kep qalghan oxshaydu.

Anam méni özige egeshtürüp sirtqa élip chiqti. Etrap pütünley yawa ot ـ chöpler bilen tolghan, héchqandaq yol yaki iz chüshmigen kengri dala idi. Bu derya yoyidiki égiz yardangliqta idi. Bu yerde nechche minglighan kepterler uwa sélip ejdad qalduratti, astimizdila éqip ötidighan süpsüzük derya süyi bizge yéqimliq elley naxshisi oqup béretti. Nezirimde bu yer jahandiki eng güzem, eng bixeter makan idi. Eger ademler bolmighan bolsa, biz menggü mushu bextlik zéminda yashighan bolattuq, hey ademler siler zadi...

ـ Mana bu séning makaning. Mana bu ejdadliring yashighan zémin. Séning bowang, dadang, mushu makanni güllendürüp, mushu kepterler topigha bashchiliq qilip ötken. Shunga, bizning ularning arsidiki inawitimiz yuqiri. Shundaqla zimmimizdiki yükimizmu éghir. Men séni dadangdek batur ezimet bolsun dep, her küni tang seherdila oyghitip, nechche yüz chaqirim yerge apirip, uchushni meshiq qildurimen. Qanatliriningning küchini ashurimen. Muskulliringni chingitimen. Eqil ـ zéhningni urghitimen. Her waqit segek turushni ögitimen. Sen hazir jismaniy jehette xéli piship yétildik. Emdi eqliy jehette piship yétilishing kérek. Ademlerdin her waqit segek bol. Ular yerde yürsila bizge chéqilalmaydu dep oylima. Miltiq dégen nersisi arqiliqla ular séni nechche ming métir égizliktin sollaq atquziwiteleydu. Dadangning qandaq ölgenlikini bilemsen?

ـ Yaq, siz manga téxi waqti emes dep, éytip bermigen.

ـ Emdi waqti keldi. Men nechche kün ilgirila bu yerde bir qanche ademning timisqlap yürgenlikini kördüm. Démek ularning bizge közi chüshti dégen gep. Shunga ular yétip kélishtin burun biz téximu bixeter makan tapmisaq bolmaydu, dadangmu del ashu ademlerning qolida jénidin ayrilghan.

ـ Ana dep béringe, dadam néme bolup ularning qoligha chüshüp qalghan?

Anam bir pes jimip qaldi. Belkim köngli buzuluwatqandu, dep oylidim.

ـ Shu küni dadang bir top kepterlerni bashlap biz üchün ozuqluq izdep chiqip ketken. Adette kepterler hemishe özimizge xeter yetmeydighan ozuq ـ tülük mol jaylarni tallaymiz. Dadang kepterlerning bashchisi bolghachqa bu éghir wezipe tebiiy halda uning zimmisige chüshken. Dadang shu chiqip ketkenche bir qanche küngiche kelmidi. Men uningdin bekla ensirep qaldim. Adette biz yérim künlüktin ushuq yol bolsa uwilirimizni yötkeytuq. Dadangning unche uzungha ozuq izdep kétishi mumkin emes. Yürikim uning bir xewpke uchrighinini sézip turdi. U chaghda sen we ukiliring emdila tuxumdin chiqqanidinglar. Shunga silerni tashlap dadanglarni izdep baralmidim. Aridin bir qanche ay ötüp, dadang bilen birge ketken bir kepter qaytip keldi. Shu chaghdila qiyasimning toghriliqini, dadangning ademlerning qurghan qiltiqigha chüshüp qalghinini bildim. Kéyin uning aman qalghan dostiliri bir ـ birlep qaytip keldi. Biraq, dadang shu ketkenche kelmidi.

Men anamni yighlap salamdikin dep oylidim. Biraq, uning közide bir xil qeyserlik nuri chaqnap turatti.

ـ Dadam némishqa qaytip kélelmeptu? ـ men teqezzaliq bilen soridim.

ـ Dadang dégen kepterlerning padishahi. Uningda shuninggha chushluq roh bolushi kérek. Eger u özini qoghdiyalmisa bu kepterler topini qandaq qoghdaydu? bir padishah bashqilarning qulliqi astida yashap qandaqmu yene qaytip kélip, bu topqa bashchiliq qilalaydu. Uning birdinbir yoli hergizmu bashqilarning qulluqigha boysunmasliq. Dadang ademler teripidin tutulup qepeske solap qoyulghandin kéyin, biz yawa kepter shahlar jemetining aditi boyiche tilini chishlep üzüwaptu. U bir deqiqe bolsimu, qepeste yashashni özige rawa körmeptu. Qepes uning qizil qéni bilen yoyuluptu. Dadang ademler sélip bergen dan ـ suni ichmey ـ yémey toptughra bir hepte yashap, axiri ularning qolida baturluq bilen qurban boptu. Mana bu bizdiki heqiqiy erkinlik rohi oghlum. Senmu dadanggha oxshash menggü erkinlikning qoghdighuchisi bol.

ـ Ana, dadam üchün bashqa kepterlerde purset tépip qéchip kelmeydu?

ـ Dadang balilirining qul bolup qélishini xalimaydu. Ular dadangni tutuwélip uni bashqa kepter bilen juplep ewlad qaldurmaqchi bolghan. Biraq dadang hergizmu kéyinki ewladliri üchün bundaq nomusluq yashash muhitini qaldurushqa wijdani yol qoymighan. Sen chüshüngde körgen kepterler del balilirini qulluqqa tashlap hayatini saqlap qalghan kepterlerning ewladi balam. Ular hazirgha qeder ademlerning qolida rohi qulluqta yashawatidu. Bundaq yashighandin ölüm ming ewzel. Sen del ashundaq batur kepterning perzenti. Sen menggü mushu rohni untup qalma!

Anamning sözliri rohimda uzaqqiche zil ـ zile peyda qildi. Özümning shundaq bir batur dadining perzenti ikenlikimdin cheksiz shadlandim. Manga tégishlik bolghan intayin iptixarliq, bextlik bir rohning ténimde birdinla bash kötürgenlikini hés qildim. Pütün qelbim, wujudum küch we iptixargha toldi. Qelbimdiki barliq muhebbet bilen anamni mehkem quchaqlidim.

ـ Barghin balam, séni elge, kepterler topigha béghishlidim. Ular bashsiz qalmisun. Yéqindin béri ademler bizni her xil yolla bilen tutup kétiwatidu. Shunga sen biz üchün téximu bixeterrek makan tap. Xosh balam.

Qanitim anamning köz yashliri bilen höllendi. Körgen chüshliriming mushundaq bir seperning bishariti ikenlikini chüshendim. Hergiz ademlerning qiltiqigha chüshüp qalmaymen dep oylidim.

Nahayiti uzaq uchtum. Bashta éqin boylap uchtum. Kéyin bir mehellige kirip qaldim. Bu men chüshümde körgen héliqi mehelle emes idi. Hem uningdek qorqunchluqmu körünmeytti. Biraq, men shundaq bolsimu uningdin hezer eylep nahayiti égiz uchtum. Qanitimda yéterlik küch bar idi. Quliqimda emdi ademlerning shawquni emes belki shamallaning ghur ـ ghur soqqan awazi anglinishqa bashlidi, men bu uchushumda öz nishanimdin bek yiraqlap ketsem bolmaytti. Eger bek uzap kétidighan bolsam bizning köchishimizge tesir yétetti. Rastini éytqanda men anamning köchüsh toghriliq pikirige anche qoshulmayttim. Bizning makanimiz nahayiti égiz yan baghir ـ tik qiyaning üstide idi. U yerge ademler tügül uchar qushlarmu teste qonalaytti. Biz ewladtin ـ ewladqa ashu jayda makan tututp, bixeter yashap kelgen turup, emdilikte köchmekchi boluwatattuq. Ademlerning unchiwala qudretlik bolushi natayin. Mana men hazir ademlerning üstide uchup kétiwatimen. Héchqandaq xeterni sezmidim. Belkim anam ziyade sezgürliship ketken bolsa kérek.

Kech kirip etrap gugum qarngghuluqi ichige gherq boldi. Bir kün uchup harghinliq yetkenidi. Gerche âdemler bar bu yerge qonush oyum bolmisimu, biraq qarangghuda nishandin adiship qalmasiliq üchün aram almisam bolmaytti. Jenub, shimal, gherb tereplerni közitip boldum. Bu yerlerde biz yashighudek birer yaxshi makan uchrimidi. Belkim, bek égiz uchuwetken bolsam kérek. Ete sherq terepni aylinip pes uchushni könglümge püktüm. Kéche yultuzliri üstümde chaqnap turatti. Men mushundaq güzellikke tolghan bir dunyada undaq qorqunch ichide yashashning tolimu exmeqliq ikenlikini hés qildim. Asta ـ asta peslep bir derex üstige qondum. Ete qandaq menzire ichide turidighanliqim namelum idi. Men heddidin ziyade éhtiyatchanliq qilip, égiz uchiwetkechke köngüldikidek bir makan téxi uchratmighanidim. Shunga ete usulumni özgertip pesirek uchushni oylidim.

Mungluq bir awaz shérin uyqumni buzuwetti. Harghinliq ichide shunche shérin uxlap kétiptimen. Bir top kepter etrapimda uchup yüretti. Ularning qanitidin mungluq awaz kéletti. Men heyran qaldim. Ular beeyni manga opoxshash kepterler idi. Turup ular men chüshümde körgen kepterlergimu oxshap qalatti. Turup oxshimaytti. Tünügün bir kün héchnéme yémey uchqachqa hazir qorsiqim échip ketkenidi. Mem ulardin bu yerde bixeterrek bir otlaydighan yerning bar ـ yoqluqini sorimaqchi boldum. Ular yönilishni özgertip, birdinla mehelle sirtigha qarap uchushqa bashlidi. Menmu ularning keynidin egeshtim.

ـ Nege barisiler? ـ arqidiraq qalghan birsidin soridim.

ـ Xamangha.

ـ U yerde néme qilisiler?

ـ Dan izdeymiz.

ـ Dan dégen siler yeydighan nersimu?ـ u manga xuddi yat bir mexluqqa qarighandek ghelite chekchiyip qarap qoydi:

ـ Sen yawa kepterkensende?

ـ Shundaq men böljürgen saydin keldim, ـ men kepterlerge egiship xamangha chüshtüm. Bu yerde heqiqeten kömülüp qalghan boghdaylar bariken, temi shundaq tatliq idi. Bu yer bolidiken, dep oylidim. Bu jayda ademlerning qarisimu körünmeytti. Bashqa kepterlerning xatirjem turqigha qarap menmu xatirjem halda qorsaq toqlashqa bashlidim. Sirtqi dunya hergizmu anam éytqandek undaq xeter bilen tolghan emes idi. Xatirjem halda aldimdiki yoghan bir tal dangha boyun uzattim, shiddet bilen étilip kelgen bir xil küch kaniyimni kélip boghdi. Nahayiti tézlikte kötürülüp, özümni chetke almaqchi boldum. Biraq, namelum bir küch méni yene shunche téz yerge tartip chüshti. Özemni her terepke urushqa bashlidim. Kepterler gurride kötürülüp uchup kétishti. Axiri haliszlinip yétip qaldim. Bu men chüshümde körgen héliqi menzirige bek oxshaytti. Ademlerning qoligha chüshüp qaldimmu ـ néme, dep oylidim. Biraq, hazir yéqin etrapta héchkim körünmeyti. Qanchilik waqit öttikin bir chaghda ikki adem tuyuqsiz yénimda peyda bolup qaldi. Ah, ademlerning qoligha chüshüptimen, dédim men. Biraq, ular méni boynumni siqip turghan ghayet zor küchni boshatti.

ـ Yawa kepterken... Dédi ularning ichidiki yashiraq birsi.

ـ Mehkem tut, qéchip ketmisun, qanitini boghup qoyayli, ـ ular birlikte qanitini boghushlap andin boynumdin tutup közlirimge qarashqa bashlidi.

ـ Way, bek ésilken, taza amet keldi, ـ chongraqi méni qoligha élip qarap ketti.

ـ Buning bizge qilche paydisi yoq, qoyiwéteyli, qara, u alliburun tilini chishlep üzüwaptu. Bundaq kepterge uchrap qalghanda qoyuwetmey amal yoq. Adette kepterlerning bashchiliri shundaq bolidu.

ـ Héch bolmisa uni bir owa köpeytiwalayli.

ـ U emdi dan yémeydu, su ichmeydu, taki ölüp ketküche sen bilen qarshilishidu.

ـ Qarap turup qoyiwitemdim? ـ dédi yashiraq adem.

ـ Ixtiyaring, biraq, hayal ötmey sözümning rastliqini bilip qalisen, menmu mushundaq bir kepterni tutuwalghan deslepte qoyup bérishke közüm qiymidi. Bir heptidin kéyin ölüp ketti.

ـ Men buni chuqum köndürimen, ـ dédi u.

Hergiz qolunggha könmeymen. Bir amalni qilip choqum qéchip kétimen, dep oylidim ichimde, anamning sözini ésimde tutmay, bu künge qalghinimdin tolimu nomus hés qildim. Küch bilen yulqunup uning qolidin boshap uchup chiqtim, biraq anche uzun barmayla yerge goya bir parche chalmidek pokkide chüshtüm.

ـ Kasapet, hélimu yaxshi qanitingni boghup qoyuptimen. Bolmisa qeyerlerge kétip qalar bolghiyting? u méni xaltidek birnersige solap negidur élip bardi. Andin qanitimni mehkem qamallap, simdin toqulghan bir torning ichige soliwetti. Tor ichidiki bir qanche kepter gürride bir bulunggha qistaldi.

ـ Qarighanda ach qalghan oxshaysen, bolmisa bir tal danni dep méning qisimiqimda palaqlap yatmasting... U qepezke bir siqim danni chéchip su qoydi. Kepterler gürride yighilip danni yéyishke bashlidi. Biraq, méning öchmenlikim shu derijige yetken idiki, mumkin bolsa hazirila qepezge üsüp ölüwalghum kéletti. Biraq, qanitim bek ching téngiwétilgen bolghachqa peqetla midirliyalmidim. Béshimni aran kötürüp, emdila tikleshken quyash nurigha qaridim. Ah öydin ayrilip bir kün bolmay turupla ademlerning qoligha chüshüp qaldim ـ he, anam bu halimni körse néme dep oylap qalar? halsiz halda pokinimni yerge qoyup yattim.

Chüshümde anamni körüptimen. U köpkük hawa boshluqida turup méni yénigha chaghirghudek. Turupla yénida dadammu peyda bolup qaptu. Uning qamiti shundaq körkem bolup tolimu hewisim keldi. Ular méni chaqirighandek qildi. Belkim quliqmgha shundaq anglanghandu. Men ulargha qarap uchtum. Uchqanséri ular mendin yiraqlishatti. Uchushtin toxtisam ularmu yiraqlashtin toxtaytti. Uchuwérip aghzim qurup ketti. Ana, su, dep oyghinip kettim, béshimda héliqi âdem sözlewatatti.

ـ Bu bek jahil kepterken, besh kün boldi héchnéme yémidi.

ـ Uni baqqanning paydisi yoq démidimmu?

Bu héliqi kündiki yashta chongraq kishi idi.

ـ Emdi bundaq turuwerse ölüp qalidu. Uningdin köre balilirimgha shorpa qilip bérey.

ـ Uningdin qanchilik shorpa chiqmaqchidi, belkim, emdi yéseng sanga ziyan qilip qélishimu mumkin. Yaxishisi qoyuwet. Bundaq ésil sortluq kepterni qarap turup öltürüp qoysaq bolmaydu.

ـ Biraq uni qoyuwetsekmu bizge héchqandaq paydisi bolmaydu ـ de.

ـ Hazirmu beribir paydisi yoq.

ـ Bashtila shorpa qiliwitidighan gepkenduq.

U sanggilap turghan qanitini bir pes tüzeshtürüp andin méni qoyup qoydi.

Kökte quyash küchlük nur chéchip turatti. Men pütün wujudumdiki küch ـ qüwwitimni yighdim. Kökke qarap uchmaqchi boldum. Biraq, qepez, sim tor yenila yolumni tosup turatti. Men nechche kündin béri uninggha özümni urup uni bösüp ötelmeydighanliqimgha közüm yetkenidi. Lékin, wujudumda azraq küch yighilip, eslige kelgen haman uninggha tashlinip baqattim. Men bösüp ötmekchi bolghan bu sim tur shundaq qudertlik yasalghanidi. Uninggha ademlerning yüksek eqil ـ parasitini jemlengen bolup, uningdin sirttiki barliq erkinlikni körüp turghili bolatti.

Biraq, uninggha hergiz érishkili bolmaytti.

Qepez, ichidiki hawa bilen sirttiki hawa oxshash. Biraq yashash shekli oxshimaytti. Bu torni toqighan ademlerning niyiti shundaq qara hem baghri shunchilik qattiq idi. Öz erkiniliki üchün tinimisz küresh qiliwatqan bu kichikine janning jasariti ularni qilche tesirlendürelmeytti. Emdi ulargha qilche paydam tegmeydighanliqini bilip turupmu méni rohiy qulluqqa almaqchi bolatti. Jandin bashqa héchnéme qalmighan bu kichikkine jismimni qiynash arqiliq öz meqsidige yetmekchi bolatti. Eng qebiﮫ yéri ular méni öley depmu ölelmeydighan haletke keltürüp qoyghanidi. Ichimde shundaq nida qilattim. Ey, erkinlikning qatili bolghan rehimisz adem, ya méni ölgili qoy, ya bolmisa erkinlikimni ber!

Tuyuqisz totush bir hid burnumgha uruldi. Wujudumgha birdinla küch yighildi, «ana» ... Men hayajan ichide béshimni kötürdüm. Anamning közliri bir xil jiddiyilik bilen chaqnap turatti. U méning yulunghan qanitim, sanggilap qalghan tumshuqum, purliship, eski kigizdek bolup ketken qanatlirimgha bir xil échinish ichide qaridi.

ـ Ana, kechürüng. Ishenchingizni yerde qoydum. Men hergizmu sizning perzentingiz bolushqa layiq emeskenmen, ـ men gunahkarlarche béshimni egdim. Wujudum nomus küchidin örtinip ketti. Némishqimu anam kelgüche öliwalmighanliqimgha échindim.

ـ Yaq, sen özüng qilalaydighan ishning hemmisini qildik. Emdi uni axirigha chiqar.

ـ Biraq ana, men bir mehbusqa aylinip qaldim. Ajizliqta shu derijige yettimki ölüwalay depmu ölüwalalmighudek halgha chüshüp qaldim.

ـ Bu mana men dep bilinip turuptu, men séni erkinlikke érshtürüsh üchün keldim.

ـ Biraq, méning emdi erkinlikke chiqqum yoq. Men emdi bu eptim bilen hergizmu sizning balingiz bolushqa layiq emes.

ـ Men sanga erkinlik élip kélimen balam. Sen yenila méning batur balam bolisen. Sen hergizmu qullarche emes, baturlarche ölüshung kérek, ـ anam shundaq depla boghuzidiki danlarni yandurdi,ـ bu zeherlik böljürgen, sen buni yésengla ularning qulluqidin azad bolisen. Shundaqla jemetimizning abruyinimu saqlap qalisen. Ésingde bolsun erkinlikni menggü hésdashliq arqiliq qolgha keltürgili bolmaydu. Uning üchün qan aqquzush kérek. Qéni, tumshuqungni yéqin ekel.

Men anamning qetiylik chaqnap turghan közlirige axirqi qétim tikildim. U shunchilik xatirjem, shunchilik qeyser idi. Men puchulup, sanggilap qalghan tumshuqumni uninggha tenglidim. Bu erkinlik üchün qurulghan tosaqlarning qurbanigha aylinip ketken eng qudertlik qoralmim idi. Biraq, u rehimisiz tosaqni choqulawérip axiri sunup, mushundaq haletke kélip qalghanidi. Zeherlik böljürgen wujudumda bir erkinlikning jarchisi bolup orunlashti. Ang, axiri erkin ölüsh pürstige ige boldum. Dep shadlandim. Rohim bir xil azadilik ichide yélinjashqa bashlidi. Asman shunchilik süzük, etrap shunchilik timtas, dunya yenila güzel idi. Bulungdiki bir top kepterler manga heyranliq bilen qarap turatti.

2004- Yil 24- Mart, maralbéshi

WİLD PİGEON

(English)

Wild Pigeon—by Nurmuhemmet Yasin. Part 1.

2005.06.27

Translator's note: This story was first published in issue No. 5 of the 2004 Kashgar Literature Magazine by a young freelance writer, Nurmuhemmet Yasin, to widespread acclaim among the Uyghur people. The author has since been detained by the Chinese authorities because of its strong portrayal of a people deeply unhappy with life under Beijing's rule. RFA broadcast a dramatized version of the story in Uyghur earlier this year.

Dream or reality?

Here I am, seemingly in flight in the deep blue sky. I cannot tell if I am dreaming or awake. A bracing wind cuts into my wing—my spirit is soaring and my body is powerful and strong. The glow of morning seems endless, and sun streams brightly, beautifully on the world. Such beautiful landscapes! I climb ever higher as my spirits soar.

The strawberry fields disappear from view, and the world is suddenly broader, like a deep blue carpet spread out beneath me. This is a wonderland I have never seen before. I love this place as I love my hometown—with all my heart—all of it so beautiful beneath my wings.

Now houses and neighborhoods appear below, along with living, moving creatures—they must be the humans whom my mother warned me to avoid. Maybe my mother has grown old. They don’t look dangerous to me—how could such creatures, who crawl so slowly on the Earth, be more powerful than birds who soar through the skies?

"Mankind's tricks are legion; their schemes are hidden in their bellies; be sure that you do not make carelessness your jailer."

The pigeon-mother's warning

Perhaps I am wrong, but they don’t look so terrible. My mother has always told me they are treacherous, scheming creatures who would as soon trap and cage us as they would look at us. How can that be? Perhaps I am not bright enough to understand this. Suddenly I am overcome with the desire to see and know these humans, and I fly lower, hovering above them and seeing everything more clearly. And always my mother says to me: "Mankind's tricks are legion; their schemes are hidden in their bellies; be sure that you do not make carelessness your jailer."

Suddenly I know that I want to see these schemes of mankind. Why would they hide them in their bellies? This is impossible for me to understand.

The descent

I descend gradually, hovering in the air above the dwelling-places. The things below are now very clear to me. I can see people, their cows, their sheep and chickens, and many other things I’ve never seen before. A group of pigeons is flying around, with some of them perched on a branch.

I drop down to join in their conversation—or is to have a rest? I can’t remember clearly now. My feelings at the time were quite confused. But I want very much to know more about their lives.

"Where are you from?" one pigeon asks me. He is older than the rest, but I cannot tell for sure if he is the leader of this group. Anyway, I am not one of them, so his position is not that important to me. And so I answer simply: "I am from the strawberry shoal."

I drop down to join in their conversation—or is to have a rest? I can’t remember clearly now. My feelings at the time were quite confused. But I want very much to know more about their lives.

The pigeon's tale begins

"I heard about that place from my grandpa—our ancestors also come from there," he replies. "But I thought it was quite far away—and that it would take months to fly here from there. We cannot fly so far. Perhaps you are lost?"

Was he so old he couldn’t fly that small distance in a few days, as I had done? Perhaps he was far older even than he looked—or perhaps he was thinking of a different, more distant strawberry shoal. If his grandfather came from the same strawberry shoal, we might even be relatives, I think. But to the old pigeon I reply: "I am not lost—I was practicing flying and came here intentionally. I’ve been flying for just a few days, but I haven’t eaten anything since I left home."

What is a soul?

The old pigeon looks surprised. "You must be a wild pigeon," he says. "Everyone says we are not as brave as you, that we think no further than the branches on which we rest and the cages in which we sleep. I have always lived here and have ventured no farther out—and why should I? Here I have a branch for resting and a cage for living, and everything is ready-made for me. Why would we leave here—to suffer? Besides, I am married. I have a family. Where would I go? My hosts treat me well," he concludes, pecking a bit at his own feathers.

"I have heard some say that mankind is terrible," I reply. "They say that if humans catch us, they will enslave our souls. Is this true?"

"Soul? What’s a soul, grandfather?" a young pigeon sitting beside me asks. I am stunned that he doesn’t know this word, doesn’t know what a soul is. What are these pigeons teaching their children? To live without a soul, without understanding what a soul is, is pointless. Do they not see this? To have a soul, to have freedom—these things cannot be bought or given as gifts; they are not to be had just through praying, either.

"Soul? What’s a soul, grandfather?" a young pigeon sitting beside me asks. I am stunned that he doesn’t know this word.

Nurmehemmet Yasin

Freedom of the soul, I feel, was crucial for these pitiful pigeons. Without it, life is meaningless, and yet they seem never even to have heard of the word.

The old pigeon touches the head of his grandchild, saying: "I don’t know either what a soul is. I once heard the word from my own grandfather, who heard the world from his great-grandfather. And he perhaps heard of it from his great-great-grandfather. My own grandfather sometimes said: 'We pigeons lost our souls a long time ago,' and perhaps this is the soul that this wild pigeon mentions now—and today we possess not even a shadow of such a thing."

The old pigeon turns to face me and asks, "Tell me, child, do you know what a soul is?"

The pigeons' debate

I freeze, realizing that I cannot begin to answer the very question my words have prompted. Finally I reply, "I cannot. But my mother tells me I possess my father’s daring and adventurous spirit…Once it matures, I will certainly know and understand what a soul is."

The old pigeon replies, "That must be your father’s spirit in you now. It’s not only our fathers’ generations we have lost, but the soul of the entire pigeon community has already disappeared. My mother and her family never mentioned the soul to us, either, nor have I used the word with my own children. So perhaps we have already entered an era without souls. How lovely it would be, to return to that earlier time." The old pigeon smiles, and falls into a pleasant reverie.

"Without your souls," I tell him, "generations of pigeons will be enslaved by human beings—who can make a meal of you at any time. Even if they set you free, you will not leave your family and your rations of food behind. You do not want to throw away your resting place, and a small amount of pigeon food. Yet you let your descendants became the slaves of mankind. You will need a leader, but first you must free your soul—and understand what a soul is. Why don’t you come with me and we can try to ask my mother?"

"I already have one foot in the grave," he tells me, "and my pigeon cage is safe.

From "Wild Pigeon"

I cannot tell now whether it’s the old pigeon or myself I want to educate about the soul. Perhaps it is both.

"I already have one foot in the grave," he tells me, "and my pigeon cage is safe. Where shall I look to understand the soul? I wouldn’t recognize a soul if I saw one, and I wouldn’t know where to look for it. And how will it help me if I find mine? Here our lives are peaceful. Nothing happens, and our lives are tranquil. How can I ask others to give up such a life to find something whose value we cannot see?"

I contemplate the old pigeon’s words—which sound wise at first but, on reflection, are entirely wrong. Suddenly I feel ashamed, embarrassed, to find myself holding such a philosophical discussion with these pigeons, these soulless birds. I decide to go and find my mother.

Strange words replace mother's milk

At this point, a group of pigeons descends to the branch beside us. I hear them speaking among themselves, but I cannot understand their words. Perhaps they are using their own mother tongue. We also have some such foreigners occasionally flying to our place. Are they foreign vistors? Friends or relatives of the old pigeon? I cannot tell. Nor can I tell whether they wish to include me in their discussion.

"How are you, my child," the old pigeon asks, pecking at the feathers of a smaller pigeon.

"Not good. I'm hungry," the smaller pigeon replies. "Why doesn’t my mother feed me any more?" The small pigeon talks on about pigeon food—I think I hear the word corn or millet, or hemp. They use many different names for pigeon food that I don’t know. These tamed pigeons are very strange—so many of their words I don’t recognize.

These tamed pigeons are very strange—so many of their words I don’t recognize.

"Your mother is trying to save all the nourishment for the siblings you will have soon," the old pigeon replies. "You have to wait for the humans to come and feed us."

"I cannot wait—I should fly out to the desert and look for myself," the young bird replies.

"Please listen to me, my good little boy. It is too dangerous—if you go there, someone will catch you and eat you. Please don’t go." The small pigeon tries to calm its expression. These pigeons all seem to listen to this elder of the group.

Acceptance of a caged life

These pigeons are living among humans who would catch them and eat them, but how they can do this I don’t understand. Have I misunderstood the word "eat"? Maybe it means the same thing as "care for" in their dialect. If this is a borrowed word, maybe I misinterpreted it. And yet this is an important word—every pigeon must know it. My mother tells me to be careful—"don’t let the humans catch you and eat you." If these pigeons fear being caught and eaten, how can they possibly have lived among humans? Perhaps they have even forgotten that they have wings, and perhaps they wouldn’t want to leave the pigeon cage to which they have grown so accustomed.

"So, how is our host?" the small pigeon begins to ask the old pigeon.

"Very well," his elder replies.

"But perhaps our host is like other humans, and would catch and eat us if given the chance."

"That is different," the elder replied. "The humans keep us in the pigeon cage to feed us, and it is right that they would eat us if necessary; it is a necessity for mankind to be able to catch us and eat us. That is the way it should be. No pigeon among us is permitted to object to this arrangement."

Who is the enemy?

Now I understand that "eat" has the same meaning here as it does at home. A moment ago I was trying to guess what exactly they mean when they say the word "eat." Now I don't have to guess any more.

"But our host has spilled all of our food—and the largest pigeon has eaten it all. I cannot begin to fight for the food I need. What can I do? I grow weaker and thinner by the day. I cannot survive this way for long."

"You too will grow up slowly, and you too will learn how to snatch a little food from around the big pigeon there. But you must on no account give away anything edible to others. That is how to survive here."

Pigeons should learn to be satisfied with what they have. Don’t try to argue for what is surplus to requirements.

The pigeons debate the soul

"But, grandpa—" the young pigeon starts.

"That's enough, my child. Don’t say any more. Pigeons should learn to be satisfied with what they have. Don’t try to argue for what is surplus to requirements."

A larger space

At this stage I feel compelled to speak, and I interrupt. "You have cut away at his freedom," I say. "You should give him a larger space. You should let him live at according to his own free will." I simply cannot remain silent. To live as the old pigeon suggests would destroy all fellowship among our species.

"Ah, you do not understand our situation," the older pigeon dismisses me. "To anger our host is impossible. If anyone disobeys his rules and ventures out from his territory, all of us will land inside a cage—staring out from behind bars for months. We would lose the very branch on which we are sitting."

What exactly is this thing, a pigeon cage? I have no hint, no clue. These pigeons say they are so terrified of landing in the cage, but at the same time they are afraid of losing it. Most perplexing of all is how any of these pigeons could bear to live among men. Have I discussed this with my own grandfather? I don’t believe he ever gave me a clear answer.

What exactly is this thing, a pigeon cage? I have no hint, no clue. These pigeons say they are so terrified of landing in the cage, but at the same time they are afraid of losing it.

Nurmehemmet Yasin

Instead I tell the older pigeon, "You sound exactly like one them—one of the men. Taking food from weaker and smaller pigeons and forbidding them to resist. Then you try very hard to cover your bad behavior. How can this environment provide for the growth and health of future generations? You are depraved—ignorant and stupid."

"Don’t insult the humans," he replies indignantly. "Without them, we wouldn’t be here today. Take your anti-human propaganda somewhere else."

How could he fail to see that I meant no harm—that I intended only to help? Perhaps I should explain further.

A dream of destiny

"You have no sense of responsibility—you are condemning others to this existence; you are pushing your legacy to the edge of the bonfire," I continue. I want to go on, to press the same message even more vividly. But suddenly I hear a piercing sound and feel a vicious pain in my legs. I try to fly, but my wings hang empty at my sides. All the other pigeons fly up and hover above me.

"Look at you, stirring up trouble—now you will taste life inside a pigeon cage," one of them shouts. "Then let’s see if you carry on this way again!"

Suddenly I understand. The old pigeon drew me in toward him to set me up so his host could catch me. Pain fills my heart. The humans weren’t any danger to me—it was my own kind who betrayed me in hope of their own gain. I cannot understand it, and I am grieved. Suddenly I am seized with the idea that I cannot give in—as long as I can still break off my legs, I can free myself. Using all of my strength, I fly one way and another in turn.

Pain fills my heart. The humans weren’t any danger to me—it was my own kind who betrayed me in hope of their own gain.

"Don't be silly, child, stand up! What is the matter with you?" The voice is my mother’s. She stares at me and I realize that I am unhurt.

My mother says:" "You had a nightmare." "I had a very terrible dream." I embrace my mother closely, and tell her everything in my dream.

"Child, in your dream you saw our destiny," she replies. "Mankind is pressing in on us, little by little, taking up what once was entirely our space. They want to chase us from the land we have occupied for thousands of years and to steal our land from us. They want to change the character of our heritage—to rob us of our intelligence and our kinship with one another. Strip us of our memory and identity. Perhaps in the near future, they will build factories and high-rises here, and the smoke that comes from making products we don’t need will seep into the environment and poison our land and our water. Any rivers that remain won’t flow pure and sweet as they do now but will run black with filth from the factories."

Setting out from the strawberry shoal

"This invasion by mankind is terrible," she says. "Future generations will never see pure water and clean air—and they will think that this is as it has always been. They will fall into mankind’s trap. These humans are coming closer and closer to us now, and soon it will be too late to turn back. No one else can save us from this fate—we must save ourselves. Let’s go outside. It’s time for me to tell you about your father."

She leads me outside. Around us the land is covered in wildflowers and a carpet of green—no roads, no footprints, just an endless vast steppe. Our land sits on a cliff that overhangs a riverbank, with thousands of pigeon nests nearby. A pristine river flows beneath, sending a sort of lullaby us to where we stand. To me, this is the most beautiful and safest place on Earth. Without humans encroaching upon us, we might live in this paradise forever.

"This is your land," my mother says. "This is the land of your ancestors. Your father and grandfather, both leaders of all the pigeons in the territory, each helped to make it even more beautiful. Their work, their legacy, only raised us up even higher among the pigeons. The weight on your shoulders is heavy, and I hope only that you can follow in your father’s brave footsteps. Every morning I have trained you, teaching you to fly hundreds of miles in a day. Your muscles are hard and strong and your wisdom is already great."

"This is your land," my mother says. "This is the land of your ancestors. Your father and grandfather, both leaders of all the pigeons in the territory, each helped to make it even more beautiful.

"Your body is mature, and now your mind, your intelligence, must catch up. Always, always be cautious with humans. Don’t think that because they walk on the ground beneath us that you are safe. They have guns. They can shoot you down from thousands of meters away. Do you know how your father died?"

"No," I tell her. "You started to tell me once but then stopped, saying it wasn’t yet time."

"Well, now the time has come," she says. "A few days ago, I saw several humans exploring around here. They followed us carefully with their eyes. We must find a safe place before they come here. It was at their hands that your father died."

A proud heritage

"Please tell me, Mother. How did he fall into their hands?" My mother contemplates—her face is sad.

"One day, your father led a group of pigeons looking for food for us. Usually, they chose safe areas with plenty of food. Your father always led these missions—he was a strong and responsible leader. So this time he led the others out, but after several days he hadn’t returned. I was terribly worried. Usually, if he found a place with a great deal of food more than a half-day’s flight from here, we would move our nest. He would never go so far or stay so long away from home."

"In my heart I was certain he had had an accident. At that time, you and your younger brothers and sisters had only recently hatched, so I couldn’t leave you to go and look for him. Eventually, after several months, one of the pigeons who flew out with your father returned. This only made me more certain that that your father had fallen into some kind of trap. Then all the rest of them returned safely—one after another. All except your father."

All the while I expect my mother to wail or lament, but here a brave glint comes into her eye.

"Your father was a pigeon king with a regal spirit. How could he protect the others if he could not protect himself? How could a pigeon who was trapped by humans come back and fulfill his role as pigeon king? The humans trapped him, kept him, and in keeping with the traditions of the royal household, he bit off his tongue. He couldn’t bear one more second locked in that pigeon cage. The pigeon cage was dyed red with his blood. He refused their food and drink, and he lived exactly one week. He sacrificed himself. His spirit was truly free. I hope only that you will grow up to be like your father, a protector of freedom forever."

"Mammy, why couldn’t my father find the opportunity to escape like other pigeons?"

Freedom or death

"The humans hoped your father would pair with another pigeon, a tamed pigeon, and produce mixed offspring with her. But he could never have children who were kept as slaves—it would be too shameful for him. Those pigeons in your dream were the descendants of those who accepted slavery and begged for their own lives. Child, their souls are kept prisoner. A thousand deaths would be preferable to a life like that. You are the son of this brave pigeon. Keep his spirit alive in you," she says.

My mother's words shock my soul for a long time. I am infinitely delighted at being a son of such a brave pigeon, but I feel a surge of pride and happiness. My heart feels strong and proud. With all the love in my heart, I embrace my mother.

"Now you must go," she tells me. "I give you up for the sake of our motherland and all the pigeons. Don’t leave these pigeons without a leader. The humans are more and more aggressive, using all manner of tactics to trap us. Go now and find a safe place for us, my child."

My wings are wet with my mother's tears. Now the meaning of my dream is clear: that I must go forth on an expedition. But by no means, I think, will I fall into a trap set by humans.

I fly farther and farther away, first along the river and then into the area where the humans make their homes. It is nothing like the dwelling place in my dream, but I am careful—flying higher and higher. My wings have enough power. I hear not human debate, but the music of the wind in my ears.

In search of a new home

These humans are not so strong and frightening, I think. If I fly too high, I fear I will miss my target. If I fly too far, it will affect our migration plan. To tell the truth, I disagree with my mother’s migration plan. Our land is on a very high precipice—how can humans climb here when it is even difficult for pigeons? We were here, one after another, generation after generation, living a happy life. Why should we leave now, to run from humans who are weaker than we imagine? Now I am flying over the human settlements. I feel no danger. Perhaps my mother worries too much.

Now the sky is black. Everything around me is going dark, and now the world disappears in utter darkness. Everything disappears into the night, and I realize that I have been flying for an entire day, and I am exhausted. I must rest. I have already explored to the West, North, and South, and still I have found nowhere we can live. I haven’t yet find a good place to which we can migrate.

Perhaps I have flown too high. Perhaps tomorrow I can fly East, at a lower altitude. The stars flicker in the sky. How can anyone who lives in such a world of beauty be afraid? Slowly I descend, falling into a tree. Tomorrow I will awaken, but I don’t know where. Then I will start again, flying lower in the sky. Perhaps then I will be able to find us a new home.

Wild Pigeon—by Nurmuhemmet Yasin. Part 2.

2005.06.27

A lyrical voice awakens me, dredges me up from the deep, sweet sleep that belongs only to the very young and to those exhausted beyond measure. A group of pigeons flocks toward me—I hear their voices alongside their beating wings, and I am shocked to see that they look exactly like me. At first they resemble the pigeons in my dream, but when I look closely I can see that they are different.

First, though, I must find out where I can fill my empty stomach. I ask these pigeons where there is a safe place one can find food. They change the direction suddenly, flying away from the dwelling-places. I follow them.

An empty belly

"Where are you going?" I ask a pigeon at the back of the group.

"To the mill house."

"What will you do there?"

"Look for pigeon food"

"Are you looking for something to eat?"

His eyes are icy as he asks me, "So you are a wild pigeon?"

"Originally are you a wild pigeon?"

"Yes, I am from the strawberry shoal."

The pigeon-catchers

I follow them to the mill house where I see large store of wheat covered with straw. The flavor is really sweet, and I think this storehouse looks good—without any trace of humans. The other pigeons look peaceful and contented. I also start to trust this peaceful environment, take courage, and fill my belly.

This is nothing like what my mother described of the outside world. I reach out trustingly for the wheat in front of me. Suddenly, a fierce power is choking my neck. I try to move away, as fast as an arrow shot from a bow, but find I am choking, and an unknown power is pulling me back, just as fast. I try to hide but I cannot—I am pulled down, flying, circling, without direction.

All the other pigeons scatter upward, and I fear I may crash to the ground as in my dream. I fear I am falling into human hands, but no humans are near. Time passes, but I have no idea how many hours elapse. Suddenly, two humans appear, and I think I have been caught—then the chokehold on my neck relaxes.

Suddenly, a fierce power is choking my neck. I try to move away, as fast as an arrow shot from a bow, but find I am choking, and an unknown power is pulling me back, just as fast. I try to hide but I cannot—I am pulled down, flying, circling, without direction.

"This is a wild pigeon," a younger-looking human says.

"Hold him firmly—tie up his wings so he won’t fly away," says the other. Together they bind my wings, grasp my neck, and stare into my eyes.

"Hey, this is a great species—it’s really good luck," the elder human says, turning me over and over in his hands for a closer look.

'Set him free'

"This wild pigeon is already useless—set him free," says the elder. "Set him free. He has already bitten off his tongue. When you catch this kind of pigeon, you have no choice but to set him free. Usually it’s only the leader of the flock who will do this."

"At least let us keep him for eggs," the younger human protests.

"This kind of pigeon—he won’t eat or drink if we keep him. He will resist and refuse until death."

"This kind of pigeon—he won’t eat or drink if we keep him. He will resist and refuse until death."

The younger human is adamant. "We can’t just let him go!"

"All right then, it’s your choice. You’ll see that I am telling the truth. I once caught such a pigeon and insisted on keeping it—but he lived only a week," says the elder.

The ordeal of the cage

"I will certainly tame it," the younger human replies confidently."

You will never tame me, I think. I will find a way home. I am ashamed of myself for failing to take my mother’s words to heart and then falling into a trap laid by humans. I draw all of my remaining strength and feel for a moment that I might fly free. Instead, I crash to the ground.

"Dirty bastard!" the younger human cries. "At least I bound up one wing—I suppose that kept him from flying free."

He packs me into a bag, apparently planning to take me with him somewhere. Perhaps he aims to bind both wings and put me in a cage. I see several pigeons behind iron bars, all gathered at one corner.

I see several pigeons behind iron bars, all gathered at one corner.

"You must have been very hungry indeed, or you wouldn’t have fallen into my trap," says the younger human, as he places food and water in one corner of the iron cage. The instant he sets the food down, pigeons flock at the corner of cage, frantically rushing toward it. At this moment, anger burns through me and I wonder if crashing into the bars would deliver a fatal blow to my head and end this horror.

But my wing remains bound—and I am immobilized. I raise my head slightly toward the sun, thinking that in less than a day I have fallen into a trap set by humans. If my mother could see me now, what would she think? I lower myself to the floor.

Neither eating, nor being eaten

In my dream, I see my mother against a deep blue sky, calling to me. My father appears, tall and stately, and I feel proud of him. They call out to me again and I fly toward them—but they retreat. Again I fly toward my parents and again they retreat. I stop flying, and they stop as well. I am thirsty and call out, "Mother, water!"

A human voice shakes me back to consciousness. ""This pigeon is truly stubborn," the voice says. "He has been here five days and eaten nothing." It is the younger of the two humans who first caught me.

"Didn’t I tell you that feeding him would be useless?" his elder replies crossly.

Just let him go. To watch a pigeon such as this die slowly is too pitiful.

"But if he continues to fast, he will die. Wouldn’t it be better if I just cooked him now for broth for my child?"

The elder is derisive. "You’d get nothing much from him now and you’d probably fall ill. Just let him go. To watch a pigeon such as this die slowly is too pitiful"

"Setting him free does us no good," the younger man replies.

'Nothing good will come of this'

"Nothing good will come of this in any event."

"We should have made a soup of him immediately," the younger man says. As he tries to unbind my wings and place me on the cage floor, I summon all the strength I have left, thinking I might fly up to the sky. But the wire is too strong, and I cannot.

I want to hurtle toward the cage door and escape, but I cannot. This cage is supremely clever in its cruelty, I think, in allowing anyone caught inside ample view of the freedoms denied to him—with no hope of regaining them.

This cage is supremely clever in its cruelty, I think, in allowing anyone caught inside ample view of the freedoms denied to him—with no hope of regaining them.

The air inside and outside this cage are identical, I think, but the life possible on my side of these iron bars might just as well belong to a different universe. Whoever designed such a device was truly an iron fist with the blackest of hearts—determined to immobilize small creatures such as me even though I can bring them no conceivable benefit. By caging my body, they hope to enslave my soul, I think. I want to end my life but I cannot, and this is worst of all. "Heartless humans who killed my freedom," I want to cry out, "either set me free or let me die!"

A familiar smell comes to me, and then I see my mother—her eyes gleaming, anxious, noting in turn my loosened feathers, my broken mouth, my pathetic, twisted wings.

The soul's release

"Forgive me, mother," I start to say. "I wasn’t equal to the trust you placed in me. I am not fit to be your son." I lower my head, like a condemned criminal in the dock. Why couldn’t I have died before she arrived here?

"You did everything in your power," she replies. "Now you must end this."

"But mama, I cannot," I tell her. "I am a prisoner—without energy, without strength. Much as I would like to die, I cannot."

"That is clear," she tells me. "And so I have come to bring you freedom."

"I no longer deserve freedom," I say. "I am no longer worthy of being your child."

"Then I shall tell you again—I have brought you freedom. You are still my brave child—you must not be forced to live like a slave but must be allowed to die bravely, with dignity," she says, pushing a bit of food toward me.

A high price for freedom

"This strawberry is the poisonous variety—eat it, and it will set you free. Restore the honor of our flock. And remember always that true freedom comes only at a high price. Here, move your mouth closer to me."

I gaze at my mother for the last time. She seems peaceful, and brave. I stretch my damaged mouth out toward her. My beak, my only remaining weapon—an enemy to the humans, it protected and fed me, and then led me into the humans’ trap. It is broken now, shattered by my failed collision with the iron bars.

Finally, I can die freely. I feel as if my soul is on fire—soaring and free.

The poisons from the strawberry flow through me like the sound of freedom itself, along with gratitude that now, now, finally, I can die freely. I feel as if my soul is on fire—soaring and free.

I see everything clearly now—the sky is still such a deep blue and the world remains so beautiful, and everything is so quiet and still. A group of pigeons gathers at the edge of cage around me, watching me, puzzled and surprised.

Maralbeshi-County
March 24, 2004

Translated by Dr. Dolkun Kamberi, RFA Uyghur service director. Edited by Sarah Jackson-Han. Produced for the Web in English by Luisetta Mudie.

KAYNAK

Özgür Asya Radyosu(RFA):

Nurmuhemmet Yasin’in “yawa kepter”

(Yabani Güvercin)adlı eseri-14.11.2005  

 İSTEME ADRESİ

 Hoca Ahmet Yesevi Mahallesi Türkistan Evleri

20.Cadde No : 19/ A

Kocasinan - KAYSERİ / TÜRKİYE

0090 352 338 58 97

0090 352 338 58 97

SON